Bu yazı acil bir konuyu anlatıyor
Şu anda ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma yaşıyorsanız okumayı bırakın ve hemen 112'yi arayın. Akciğer embolisi, erken tedaviyle seyri tamamen değişebilen bir durumdur.
Akciğer embolisi, genellikle bacak toplardamarlarında oluşan bir pıhtının kopup akciğer damarlarına gitmesiyle olur. Tıkanan damarın beslediği akciğer bölgesine kan gitmez ve kalbin sağ tarafı aniden yüksek dirençle karşılaşır.
Bu, hem bir akciğer hem de bir kalp acilidir. Büyüklüğüne göre hafif seyredebileceği gibi, dolaşımı durduracak kadar ağır da olabilir.
Belirtileri
Belirtiler emboliyi oluşturan pıhtının büyüklüğüne ve kişinin genel durumuna göre değişir. En sık görülenler:
- Ani başlayan nefes darlığı. En tipik belirtidir; dakikalar içinde ortaya çıkabilir.
- Derin nefes alınca artan göğüs ağrısı. Batıcı tarzdadır ve nefesle ilişkilidir.
- Hızlı kalp atışı.
- Hızlı ve yüzeysel solunum.
- Öksürük, bazen kanlı balgam.
- Bayılma ya da bayılacak gibi olma. Büyük emboliyi düşündürür ve çok ciddidir.
- Ani terleme ve huzursuzluk hissi.
- Tek bacakta şişlik, ağrı, kızarıklık ve ısı artışı. Pıhtının kaynağını gösterir.
Belirtilerin hepsinin birlikte olması gerekmez. Özellikle yaşlılarda tablo yalnızca açıklanamayan nefes darlığı ya da ani halsizlik şeklinde olabilir.
Riski kimler taşır?
- Uzun süreli hareketsizlik. Yatak istirahati, alçı, uzun yolculuk.
- Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat, özellikle kalça ve diz cerrahisi.
- Kırık ve ciddi travmalar.
- Kanser ve kanser tedavileri.
- Gebelik ve doğum sonrası dönem.
- Doğum kontrol hapları ve hormon tedavileri. Ayrıntısı doğum kontrol hapı ve pıhtı yazımızda.
- Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları ve ailede genç yaşta pıhtı öyküsü.
- Daha önce pıhtı geçirmiş olmak. En güçlü risk etkenlerinden biridir.
- Obezite ve sigara.
- İleri yaş.
Tanı ve tedavi
Acile başvurduğunuzda genellikle şunlar yapılır: muayene, oksijen düzeyi ölçümü, EKG, kan testleri ve pıhtı olasılığına göre akciğer damarlarının görüntülenmesi. Ekokardiyografi, kalbin sağ tarafının ne kadar zorlandığını gösterir.
Tedavinin temeli kan sulandırıcı ilaçlardır. Amaç, mevcut pıhtının büyümesini ve yeni pıhtı oluşmasını engellemektir; vücut zamanla pıhtıyı eritir. Ağır durumlarda pıhtı eritici tedavi ya da girişimsel yöntemler gündeme gelir. Bu kararlar acil ekibi tarafından verilir.
Tedavi süresi kişiye göre değişir. Geçici bir nedene bağlı ilk atakta süre sınırlı olabilirken, tekrarlayan ya da nedeni bulunamayan durumlarda uzun süreli kullanım gerekebilir.
Sonrasında ne olur?
- Nefes darlığı bir süre devam edebilir. Çoğu hastada haftalar içinde düzelir.
- Kalıcı damar tıkanıklığı gelişebilir. Aylar sonra da süren nefes darlığında akciğer damar basıncı değerlendirilir; pulmoner hipertansiyon yazımızda anlattık.
- Kan sulandırıcı kullanımı düzenli takip gerektirir. Kanama belirtilerini bilmek ve kontrolleri aksatmamak önemlidir.
- Nedene yönelik araştırma yapılabilir. Özellikle genç yaşta ve nedensiz görünen olaylarda.
- Kademeli olarak harekete dönülür. Yatmak, yeni pıhtı riskini artırır.
Korunma: özellikle uzun yolculuklarda
- Her bir iki saatte bir kalkıp birkaç dakika yürüyün.
- Oturduğunuz yerde ayak bileği ve baldır hareketleri yapın.
- Yeterli sıvı alın, aşırı alkolden kaçının.
- Bacakları sıkan dar giysilerden kaçının.
- Riskiniz yüksekse varis çorabı ya da ilaçla korunma gerekebilir; bunu hekiminize sorun.
- Ameliyat sonrası erken hareket, en etkili korunma yöntemlerinden biridir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan nefes darlığı
- derin nefes alınca artan göğüs ağrısı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- kan tükürme
- tek bacakta ani şişlik, ağrı ve kızarıklık
- dudaklarda morarma ve hızlı solunum
Kendi aracınızla hastaneye gitmeyin. Yolda durumunuz hızla kötüleşebilir; ambulans yolda tedaviye başlayabilir.
Sık sorulan sorular
Bacağımda şişlik yok, emboli olabilir mi?
Evet. Pıhtının kaynağı bacak olsa bile belirti vermemiş olabilir ya da pıhtının tamamı kopmuş olabilir. Bacakta bulgu olmaması emboliyi dışlamaz.
Uçak yolculuğu emboli yapar mı?
Uzun süreli hareketsizlik riski artırır, ancak sağlıklı kişilerde bu risk düşüktür. Risk etkeni taşıyanlarda korunma önlemleri önerilir. Ayrıntısı uçak yolculuğu yazımızda.
Kan sulandırıcıyı ne kadar kullanacağım?
Süre kişiye özeldir. Geçici bir nedene bağlı ilk atakta belirli bir süre yeterli olabilir; tekrarlayan ya da nedeni bulunamayan olaylarda uzun süreli kullanım gerekebilir. Kararı takip eden hekiminiz verir. İlacı kendi başınıza kesmeyin.
Tekrarlar mı?
Tekrarlama riski vardır ve bu risk, ilk olayın nedenine bağlıdır. Bu nedenle tedavi süresi ve korunma önlemleri kişiye göre planlanır. Yeni bir nefes darlığı ya da bacak şişliğinde beklemeden başvurun.
Aspirin korur mu?
Aspirin, toplardamar pıhtısına karşı kan sulandırıcı tedavinin yerini tutmaz. Bazı özel durumlarda kullanılabilir ancak bu karar hekime aittir. Kendi başınıza aspirin başlamak koruma sağlamaz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Akciğer embolisi acil bir durumdur; şüphelendiğiniz durumda evde takip etmeye çalışmayın. Kan sulandırıcı tedavisi kişiye özeldir ve hekim kontrolünde yürütülür.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut pulmoner emboli tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology ve European Respiratory Society, pulmoner hipertansiyon kılavuzu
- Türk Toraks Derneği, venöz tromboembolizm uzlaşı raporu