EKG, kalbin elektriksel etkinliğini deri üzerinden kaydeden bir testtir. Ağrısızdır, vücuda elektrik verilmez, ışın içermez ve birkaç dakika sürer. Kardiyolojinin en temel ve en sık kullanılan tetkikidir.
Ancak sık bir yanlış anlama vardır: EKG'nin kalbin her yönünü gösterdiği sanılır. Oysa gösterdiği kadar göstermediği de vardır.
Nasıl çekilir?
- Göğüs, kollar ve bacaklara küçük yapışkan elektrotlar ya da klipsler yerleştirilir.
- Cihaz, kalbin farklı yönlerden elektriksel etkinliğini kaydeder.
- Kayıt sırasında hareketsiz yatmanız ve konuşmamanız istenir.
- İşlem birkaç dakika sürer.
- Elektrot bölgelerinde tüy varsa temizlenmesi gerekebilir; kayıt kalitesi için önemlidir.
- Vücut losyonu ve krem sürülmemiş olması yapışmayı kolaylaştırır.
Neyi gösterir?
- Kalp hızı. Yavaş, normal ya da hızlı.
- Ritim. Düzenli mi, düzensiz mi; atriyal fibrilasyon gibi ritimler burada görülür.
- İletim sorunları. Elektriksel uyarının gecikmesi ya da bloke olması.
- Kalp krizi bulguları. Hem yeni gelişen hem de eskiden geçirilmiş krizlere ait izler.
- Kalp kasında kalınlaşma ipuçları.
- Elektrolit bozukluklarının etkileri. Özellikle potasyum değişiklikleri.
- Bazı kalıtsal elektriksel hastalıkların bulguları.
- Kalp pili çalışmasının izleri.
Neyi göstermez?
Bu bölüm en az yukarıdaki kadar önemlidir:
- Damar tıkanıklığını doğrudan göstermez. Kalbe giden kan yeterliyse, ciddi darlığı olan bir kişinin dinlenme EKG'si tamamen normal olabilir. Bu, en sık yanılgıdır.
- Kapak hastalıklarını göstermez. Bunun için ekokardiyografi gerekir.
- Kalbin pompalama gücünü ölçmez. Ayrıntısı ejeksiyon fraksiyonu yazımızda.
- O an olmayan ritim bozukluğunu yakalayamaz. Çarpıntınız yalnızca ataklar hâlinde oluyorsa, kayıt sırasında ritim normalse EKG normal çıkar. Bu durumda holter gerekir.
- Kalp krizini erken dönemde her zaman göstermez. Bu nedenle acilde EKG tekrarlanır ve kan testleriyle birlikte değerlendirilir.
Kısacası: normal bir EKG, kalbinizin tamamen sağlıklı olduğunu kanıtlamaz. Şikâyetiniz varsa değerlendirme devam eder.
Rapordaki ifadeler
EKG cihazları otomatik bir yorum yazar. Bu yorum yalnızca bir ön değerlendirmedir ve sık yanılır. Cihazın "anormal" demesi panik nedeni, "normal" demesi ise güvence değildir.
Sık karşılaşılan ve çoğu zaman masum olan ifadeler:
- Sinüs aritmisi. Nefes alıp verirken kalp hızının hafifçe değişmesi; gençlerde normaldir.
- Sinüs bradikardisi. Yavaş ritim; sporcularda ve uyku sırasında olağandır.
- Erken repolarizasyon. Genç erkeklerde sık görülen ve çoğunlukla masum bir bulgu.
- Sağ dal bloğu. Tek başına genellikle önemsizdir.
- Nonspesifik değişiklikler. Belirgin bir anlam taşımayan küçük farklılıklar.
Bunların hepsi, kişinin şikâyetleri ve diğer bulgularıyla birlikte değerlendirilir.
Eski EKG'nizi saklayın
Bu, çok az bilinen ama çok değerli bir öneridir. EKG'de asıl önemli olan sıklıkla değişimdir. Bir bulgunun yıllardır aynı olması ile yeni ortaya çıkmış olması tamamen farklı anlamlar taşır.
Bu nedenle çekilen EKG'lerinizin bir kopyasını saklayın ya da fotoğrafını telefonunuzda bulundurun. Acile başvurduğunuzda eski bir kayıt, gereksiz işlemleri önleyebilir ya da gerçek bir değişikliği anında ortaya çıkarabilir.
EKG ne zaman istenir?
EKG hızlı, ucuz ve ulaşılabilir olduğu için sık kullanılır. Başlıca istendiği durumlar:
- göğüs ağrısı ya da göğüste baskı hissi
- çarpıntı ve düzensiz nabız
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- açıklanamayan nefes darlığı
- yüksek tansiyonun ilk değerlendirmesinde
- ameliyat öncesi hazırlıkta
- kalp ilaçlarının takibinde
- elektrolit bozukluğu şüphesinde
- yoğun spora başlamadan önce, aile öyküsü olanlarda
Acil servise göğüs ağrısıyla başvuran bir hastada EKG genellikle ilk dakikalarda çekilir, çünkü tedavi kararını doğrudan etkileyebilir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa EKG çektirmeyi beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- göğsün ortasında baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi
- ağrının kola, çeneye, boyna ya da sırta yayılması
- soğuk terleme ile birlikte bulantı ve ani halsizlik
- ani başlayan nefes darlığı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- ani başlayan hızlı ve düzensiz çarpıntı
Sık sorulan sorular
EKG acıtır mı, elektrik verir mi?
Hayır. EKG yalnızca kaydeder; vücuda elektrik verilmez. Elektrotların çıkarılması sırasında hafif bir çekilme hissedilebilir, o kadar.
EKG'm normal, kalbim sağlam mı?
Normal EKG iyi bir bulgudur ancak tek başına kalbin sağlıklı olduğunu göstermez. Özellikle damar tıkanıklığı, kapak hastalıkları ve atak hâlindeki ritim bozuklukları normal bir EKG ile birlikte bulunabilir.
Check-up'ta rutin EKG gerekli mi?
Şikâyeti ve risk etkeni olmayan genç kişilerde rutin EKG genellikle önerilmez. Risk taşıyan, şikâyeti olan ya da yoğun spor yapacak kişilerde istenir. Kararı hekiminiz verir; ayrıntısı kalp check-up yazımızda.
Kadınlarda EKG farklı mı çekilir?
Elektrot yerleşimi meme dokusu nedeniyle biraz farklılık gösterebilir ve doğru yerleşim önemlidir. Ayrıca bazı normal değerler cinsiyete göre farklı yorumlanır. İşlem sırasında mahremiyet sağlanmasını istemek hakkınızdır.
Telefon ve saatteki EKG özelliği güvenilir mi?
Bu cihazlar tek yönden kayıt alır ve özellikle atriyal fibrilasyonu yakalamada yardımcı olabilir. Ancak kalp krizi ve pek çok başka durumu göstermezler. Bir bulgu yakalarsanız kaydı saklayıp hekiminize gösterin; tanıyı standart EKG ile doğrulamak gerekir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. EKG raporunuzu ve cihazın otomatik yorumunu kendiniz değerlendirmeyin; bulgular şikâyetlerinizle birlikte yorumlanmalıdır.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu
- European Heart Rhythm Association, EKG yorumlama uzlaşı raporu
- Türk Kardiyoloji Derneği, temel kardiyoloji tetkikleri bilgilendirme metinleri