Dinlenme hâlinde kalp, darlığı olan bir damara rağmen yeterli kan alabilir. Bu yüzden dinlenme EKG'si normal çıkar. Efor testinin mantığı basittir: kalbin ihtiyacını kontrollü biçimde artırmak ve o sırada ne olduğunu izlemek.
Nasıl yapılır?
- Göğse elektrotlar yapıştırılır, kola tansiyon manşonu takılır.
- Yürüme bandında ya da sabit bisiklette teste başlanır.
- Belirli aralıklarla hız ve eğim kademeli olarak artırılır.
- Boyunca EKG, tansiyon ve şikâyetleriniz izlenir.
- Hedefe ulaşıldığında ya da bir bulgu ortaya çıktığında test sonlandırılır.
- Sonrasında birkaç dakika daha izlenirsiniz; toparlanma dönemi de değerlendirilir.
Test genellikle on beş dakika civarında sürer; hazırlık ve izlem süresiyle birlikte toplam süre daha uzundur.
Test öncesi hazırlık
- Rahat kıyafet ve yürüyüş ayakkabısı getirin. Terlik ve topuklu ayakkabıyla test yapılamaz.
- Testten birkaç saat önce ağır yemek yemeyin. Tam aç da kalmayın; hafif bir öğün uygundur.
- Kahve, çay ve sigaradan kaçının.
- İlaçlarınızı sorun. Bazı ilaçların, özellikle nabzı yavaşlatanların test öncesi kesilmesi istenebilir. Bu kararı kendiniz vermeyin; talimatı hekiminizden alın.
- Göğüs bölgesine krem ve losyon sürmeyin.
- Şeker hastasıysanız ilaç ve öğün planınızı önceden konuşun.
- Yanınıza su ve havlu alın.
Test sırasında
- Şikâyetlerinizi hemen söyleyin. Göğüs ağrısı, baş dönmesi, aşırı nefes darlığı, bacak ağrısı.
- Tutunmaya çalışmayın. Kollarınızla desteklenmek, gerçek eforu düşürür ve sonucu bozar.
- Elinizden geleni yapın. Testin değeri, ulaşılan efor düzeyine bağlıdır. Erken bırakmak sonucu yorumlanamaz hâle getirebilir.
- Test istediğiniz an durdurulabilir. Zorlanma korkusu yaşamayın.
Sonuç ne anlama gelir?
Test sonucu genellikle üç şekilde bildirilir:
- Negatif. Efor sırasında iskemi lehine bulgu görülmemiştir. Riski düşük olan kişilerde bu, damar hastalığını büyük ölçüde uzaklaştırır.
- Pozitif. Efor sırasında kalbin yeterince beslenemediğini düşündüren bulgular vardır. Genellikle ileri tetkik istenir.
- Şüpheli ya da yorumlanamayan. Yeterli efora ulaşılamamış olabilir ya da EKG baştan yorumlamayı zorlaştıran özellikler taşıyor olabilir.
Sonuçla birlikte egzersiz kapasiteniz de raporlanır. Bu, çoğu zaman EKG bulgusundan bile değerli bir bilgidir: iyi bir efor kapasitesi, iyi bir gidişat göstergesidir.
Testin sınırları konusunda dürüst olalım
Efor testi pratik ve ulaşılabilir bir testtir, ancak kusursuz değildir:
- Yanlış pozitif sonuç verebilir. Yani damarlar temizken test pozitif çıkabilir. Bu durum kadınlarda daha sıktır.
- Yanlış negatif sonuç verebilir. Özellikle tek damar hastalığında ve yeterli efora ulaşılamadığında.
- Bazı EKG özellikleri yorumu imkânsız kılar. Kalp pili, dal bloğu ve bazı ilaçlar gibi.
- Yürüyemeyen hastalarda uygulanamaz. Bu durumda ilaçla yapılan stres testleri tercih edilir.
Bu nedenlerle hekiminiz, size görüntüleme eklenmiş bir stres testi ya da kalp tomografisi önerebilir. Bu, efor testinin "yetersiz" olduğu anlamına gelmez; sizin durumunuza daha uygun olduğu anlamına gelir.
Test neden erken sonlandırılır?
Test her zaman hedef nabza kadar sürmez. Ekip aşağıdaki durumlarda testi güvenlik gerekçesiyle sonlandırır ve bu bir başarısızlık değildir:
- EKG'de iskemi lehine belirgin değişiklik ortaya çıkması
- göğüs ağrısının başlaması ve artması
- tansiyonun beklenmedik biçimde düşmesi
- tansiyonun aşırı yükselmesi
- ciddi ritim bozukluğu görülmesi
- baş dönmesi, denge kaybı ya da solukluk
- bacaklarda yürümeyi engelleyen ağrı
- hastanın devam edemeyecek kadar yorulması
Testin hangi aşamada ve neden sonlandırıldığı da rapora yazılır ve değerlendirmenin parçasıdır.
Acil durum: 112'yi arayın
Test sonrası evde ya da günlük hayatta aşağıdakilerden biri olursa hemen 112'yi arayın:
- dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı
- ağrının kola, çeneye, boyna ya da sırta yayılması
- soğuk terleme ile birlikte bulantı ve ani halsizlik
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- ani başlayan hızlı ve düzensiz çarpıntı
Sık sorulan sorular
Efor testi riskli mi?
Uygun hastada, deneyimli bir ekip ve acil müdahale imkânı olan bir ortamda yapıldığında güvenli kabul edilir. Ciddi olay riski çok düşüktür. Test öncesi değerlendirme, riski yüksek olanların ayrılmasını sağlar.
Yürüyemiyorum, ne yapılır?
Yürüme bandı kullanılamayan hastalarda ilaçla kalbi zorlayan stres testleri uygulanır. Bunlar genellikle görüntüleme ile birlikte yapılır. Diz, kalça ya da denge sorunlarınızı önceden bildirin.
Testim pozitif çıktı, kalp krizi mi geçireceğim?
Hayır, pozitif sonuç kalp krizi anlamına gelmez. Kalbin efor sırasında yeterince beslenemediğini düşündürür ve ileri değerlendirme gerektirir. Ayrıca yanlış pozitif sonuçlar da olabilir; bu yüzden karar tek bir teste dayandırılmaz.
Testim negatif, hiç risk yok mu?
Negatif sonuç iyi bir bulgudur ancak mutlak güvence değildir. Şikâyetleriniz devam ediyorsa ya da riskiniz yüksekse ileri tetkik gündeme gelebilir. Ayrıca test, ileride hastalık gelişmeyeceğini göstermez.
İlaçlarımı kesmeli miyim?
Bu, hangi ilacı kullandığınıza ve testin amacına bağlıdır. Bazı ilaçların kesilmesi istenir, bazılarının kesilmesi tehlikelidir. Talimatı yalnızca testi isteyen hekiminizden alın; kendi başınıza kesmeyin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Hazırlık talimatları merkezden merkeze değişebilir; size verilen yazılı yönergeye uyun. İlaç düzenlemesini yalnızca hekiminiz yapar.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kronik koroner sendromlar kılavuzu
- European Association of Cardiovascular Imaging, stres testleri uzlaşı raporu
- Türk Kardiyoloji Derneği, egzersiz testi bilgilendirme metinleri