Aort darlığı, ileri yaşta en sık görülen ciddi kalp kapağı hastalığıdır. Kalpten vücuda kan gönderen ana kapak, yıllar içinde kireçlenerek sertleşir ve yeterince açılamaz hâle gelir. Uzun süre sessiz ilerler; belirtiler başladığında ise tablo hızla değişebilir.
Bu yazı, ileri yaş açısından aort darlığını anlatır. Kapak hastalıklarının genel çerçevesi için kalp kapak hastalıkları yazımıza, kapalı yöntem için TAVI yazımıza bakabilirsiniz.
Neden olur?
İleri yaşta aort darlığının en sık nedeni, kapak yapraklarında zamanla biriken kireçlenmedir. Süreç, damar sertliğine benzer: yıllar içinde kapak yaprakları kalınlaşır, sertleşir ve hareketleri kısıtlanır.
Riski artıran durumlar:
- ileri yaş
- yüksek tansiyon
- yüksek kolesterol ve diyabet
- böbrek hastalığı
- sigara
- doğuştan iki yapraklı aort kapağı; bu durumda darlık daha erken yaşta gelişir
Belirtiler
Aort darlığı uzun yıllar hiçbir belirti vermeyebilir. Belirtiler genellikle darlık ileri düzeye ulaştığında ortaya çıkar. Klasik üçlü şudur:
- Eforla gelen nefes darlığı. En sık ilk belirtidir.
- Eforla gelen göğüs ağrısı ya da sıkışma.
- Eforla baş dönmesi ya da bayılma.
İleri yaşta bunlara şunlar eklenir ve sıklıkla yaşa bağlanır:
- günlük işlerde belirgin yorulma
- yürüme mesafesinin kısalması
- hareketten kaçınmaya başlama
- bacaklarda şişlik ve yatınca nefes darlığı; kalp yetmezliği yazımız
Önemli bir tuzak şudur: hasta yakınmalarından kaçınmak için farkında olmadan hareketini azaltır ve "belirtim yok" der. Bu yüzden hekim, belirtileri doğrudan sorar: "Eskiden yapabildiğiniz ama artık yapamadığınız bir iş var mı?"
Tanı ve takip
- Muayene. Aort darlığı çoğu zaman karakteristik bir üfürümle fark edilir.
- Ekokardiyografi. Tanının ve takibin temelidir; darlığın derecesi ölçülür; ekokardiyografi yazımız.
- Düzenli takip. Belirtisiz hastalarda darlığın derecesine göre belirli aralıklarla tekrarlanır.
- Gerekirse efor testi. Belirtisi olmadığını söyleyen hastalarda gizli belirtileri ortaya çıkarmak için, dikkatle ve uzman kontrolünde.
- Girişim planlanıyorsa ek görüntüleme. Tomografi ve anjiyografi.
Tedavi seçenekleri
Aort darlığında ilaçlar yakınmaları hafifletebilir, ancak darlığı açmaz. Belirtili ve ileri darlıkta asıl tedavi kapağın değiştirilmesidir. İki yol vardır:
- Kapalı yöntem. Kasık damarından ilerletilen bir kateterle yeni kapak, eski kapağın içine yerleştirilir. Göğüs açılmaz. İleri yaşta ve ameliyat riski yüksek hastalarda özellikle önemli bir seçenektir; TAVI yazımız.
- Açık ameliyat. Göğüs açılarak kapak değiştirilir. Bazı hastalarda hâlâ tercih edilir; kapak değişimi yazımız.
Hangi yöntemin seçileceğine, kardiyoloji ve kalp cerrahisinin birlikte değerlendirdiği bir kurul karar verir. Bu kararda takvim yaşından çok kişinin genel dayanıklılığı önemlidir; kırılganlık yazımız.
Beklemenin riski
Aort darlığında belirtiler başladıktan sonra tedavisiz beklemek risklidir; tablo hızla kötüleşebilir. Bu nedenle belirti başladığında ya da takipte darlık belirgin biçimde arttığında değerlendirmenin geciktirilmemesi önemlidir.
Aynı zamanda, belirtisi olmayan birçok hastada düzenli takip yeterlidir ve erken girişim gerekmez. Bu dengeyi ekibiniz kurar.
Aort darlığı bilinen hastada bekletilmemesi gerekenler
- yeni başlayan ya da artan nefes darlığı
- eforla gelen göğüs ağrısı ya da sıkışma
- eforla gelen baş dönmesi ya da bayılacak gibi olma
- yürüme mesafesinin belirgin kısalması
- bacaklarda şişlik, yatınca nefes darlığı
Bu belirtilerden biri başladıysa bir sonraki planlı kontrolü beklemeyin.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- bayılma, özellikle efor sırasında
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- pembemsi köpüklü balgam
- ani bilinç bulanıklığı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Sık sorulan sorular
Belirtim yok, yine de tedavi gerekir mi?
Belirtisiz hastaların çoğunda düzenli takip yeterlidir. Ancak bazı durumlarda, örneğin darlık çok ileriyse ya da kalbin pompalama gücü azalmaya başladıysa, belirti olmadan da girişim gündeme gelebilir. Karar ekokardiyografi sonuçlarına göre verilir.
İlaçla açılır mı?
Hayır. İlaçlar yakınmaları hafifletebilir ve eşlik eden durumları kontrol altına alabilir, ancak kireçlenmiş kapağı açmaz. İleri darlıkta asıl tedavi kapağın değiştirilmesidir.
Doksan yaşındayım, kapak değiştirilir mi?
Yaş tek başına engel değildir. Kapalı yöntem sayesinde ileri yaştaki birçok hasta başarıyla tedavi edilmektedir. Karar, genel durumunuz, diğer hastalıklarınız, beklenen yarar ve kendi tercihinize göre verilir.
Diş tedavisi öncesi bir şey yapmalı mıyım?
Kapak hastalığınız ya da takılmış bir yapay kapağınız varsa, bazı diş işlemleri öncesinde koruyucu tedavi gerekebilir. Diş hekiminize kapak durumunuzu mutlaka söyleyin ve kardiyoloğunuza sorun.
Egzersiz yapabilir miyim?
Hafif ve orta düzey hareket genellikle önerilir, ancak ağır zorlanma ve ani yoğun eforlar ileri darlıkta tehlikeli olabilir. Sınırlarınızı darlığın derecesine göre hekiminiz belirler.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Takip sıklığı ve tedavi kararı ekibinize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kalp kapak hastalıkları yönetimi kılavuzu
- European Association for Cardio-Thoracic Surgery, kapak cerrahisi kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp kapak hastalıkları uzlaşı raporu