Kalp Yetmezliği Nedir? Belirtileri ve Evreleri

Kalp yetmezliği adı ürkütücüdür ve sıklıkla yanlış anlaşılır. Çoğu kişi bunu "kalbin durması" ya da "kalbin çalışmaması" diye anlar. Oysa anlamı farklıdır: kalp çalışmaya devam eder, ancak vücudun ihtiyaç duyduğu kan akışını sağlamakta zorlanır.

Bu yazı, kalp yetmezliğinin ne olduğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini ve evrelerin ne anlama geldiğini anlatır. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir.

Kalp neden yetmezliğe girer?

Kalp yetmezliği tek bir hastalık değil, birçok hastalığın ortak sonucudur. Altta yatan başlıca nedenler şunlardır:

• Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi. En sık nedendir; kalp kasının bir bölümü zarar görür. Koroner arter hastalığı yazımız.
• Uzun süre kontrolsüz kalan yüksek tansiyon. Kalp, yüksek basınca karşı çalışa çalışa kalınlaşır ve zamanla zorlanır.
• Kalp kapak hastalıkları. Daralmış ya da kaçıran bir kapak kalbi yorar; ilgili yazımız.
• Ritim bozuklukları. Uzun süren hızlı ve düzensiz ritim kalp kasını zayıflatır; atriyal fibrilasyon yazımız.
• Kalp kası hastalıkları. Kalıtsal olabilir, enfeksiyon sonrası gelişebilir ya da nedeni bulunamayabilir. Miyokardit yazımız.
• Diyabet. Hem damarlar hem doğrudan kalp kası üzerinden etkilidir; diyabet ve kalp yazımız.
• Bazı ilaçlar ve tedaviler. Kanser tedavilerinin bir bölümü dahil; kardiyo-onkoloji yazımız.
• Alkol kullanımı, tiroid hastalıkları ve ağır kansızlık.

İki temel tip

Kalp yetmezliği, kalbin hangi işlevinde zorlandığına göre ikiye ayrılır. Bu ayrım tedaviyi doğrudan etkiler:

• Pompalama gücü azalmış tip. Kalp kası zayıflamıştır ve her atımda gönderdiği kan oranı düşüktür. Bu oran ekokardiyografide ölçülür; ejeksiyon fraksiyonu yazımıza bakabilirsiniz.
• Pompalama gücü korunmuş tip. Kalp iyi kasılır, ancak sertleştiği için yeterince gevşeyip dolamaz. Sonuç yine aynıdır: dolaşıma yeterli kan çıkmaz. Ayrı bir yazıda ele aldık.

İkisinin belirtileri büyük ölçüde aynıdır. Ayrımı ekokardiyografi yapar.

Belirtiler

Belirtiler yavaş başlar ve sıklıkla yaşa ya da kilo alımına bağlanır. En sık görülenler:

• Nefes darlığı. Önce eforla, ilerledikçe daha hafif hareketlerle.
• Yatarken nefes alamama. Kaç yastıkla uyuduğunuzun değişmesi önemli bir işarettir.
• Gece nefes darlığıyla ya da kuru öksürükle uyanma.
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik. Akşama doğru artar.
• Hızlı kilo artışı. Birkaç gün içinde, yeme alışkanlığı değişmeden.
• Çabuk yorulma ve halsizlik.
• Karında şişkinlik ve erken doyma hissi.
• Gece sık idrara çıkma.
• Çarpıntı.
• İştahsızlık.
• Dikkat dağınıklığı ve zihin bulanıklığı. Özellikle ileri yaşta.

Kadınlarda belirtiler daha sessiz seyredebilir; kadınlarda kalp yetmezliği yazımıza bakabilirsiniz.

Evreler ne anlama gelir?

Kalp yetmezliğinde iki ayrı sınıflama kullanılır ve bunları karıştırmamak gerekir.

Evreler (A, B, C, D): hastalığın ne kadar ilerlediğini gösterir ve yalnızca ileri yönde hareket eder.

• Evre A. Henüz kalp hastalığı yok, ancak risk var: yüksek tansiyon, diyabet, ailede kalp kası hastalığı gibi.
• Evre B. Kalpte yapısal değişiklik var, ancak belirti yok. Örneğin ekokardiyografide pompalama gücü düşük bulunmuş, fakat hasta hiçbir şey hissetmiyor.
• Evre C. Yapısal değişiklik var ve belirtiler ortaya çıkmış. Hastaların büyük bölümü buradadır.
• Evre D. İleri hastalık; en iyi tedaviye rağmen belirtiler istirahatte de sürer. Özel tedaviler gündeme gelir.

Fonksiyonel sınıf (I, II, III, IV): bugünkü hâlinizi tarif eder ve tedaviyle iyileşebilir. Sınıf I hiçbir kısıtlama olmaması, sınıf IV ise istirahatte bile yakınma olması anlamına gelir.

Yani evreniz aynı kalırken sınıfınız düzelebilir. Kendinizi daha iyi hissetmeniz iyi bir haberdir, ancak ilacı bırakma gerekçesi değildir.

Tanı nasıl konur?

• Öykü ve muayene. Akciğer sesleri, boyun damarları, bacak şişliği ve kilo değişimi.
• EKG. Ritim ve geçirilmiş hasar hakkında bilgi verir; EKG yazımız.
• Kan testleri. Kalp yetmezliğine özgü belirteçler, böbrek, tiroid, kansızlık ve şeker.
• Ekokardiyografi. Tanının merkezindeki tetkiktir; ekokardiyografi yazımız.
• Akciğer görüntülemesi.
• Gerekirse kalp MR, anjiyografi ya da efor testi. Nedeni bulmak için; kalp MR ve efor testi yazılarımız.

Tedavinin ana başlıkları

Tedavi üç ayak üzerine kurulur ve üçü de aynı derecede önemlidir:

• İlaçlar. Bugün kalp yetmezliği tedavisi, hastalığın seyrini gerçekten değiştirebilen ilaç gruplarına dayanır. Bunlar iyi hissettiğinizde de sürdürülür. Bu yazıda bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir.
• Günlük takip. Kilo, tuz, sıvı ve belirti izlemi. Kilo takibi ve sıvı ve tuz yazılarımız.
• Cihaz ve girişimler. Bazı hastalarda pil, şok cihazı ya da kapak girişimi gerekebilir. Şok cihazı yazımız.

Bunlara egzersiz de eklenir; kalp yetmezliğinde hareketsizlik önerilmez. Egzersiz ve kardiyak rehabilitasyon yazımıza bakabilirsiniz.