Kalp yetmezliği olan hastaların hastaneye yatışlarının büyük bölümü önlenebilir. Çünkü alevlenme çoğu zaman aniden olmaz: vücut, ciddi nefes darlığı başlamadan günler önce sinyal verir. Bu sinyalleri tanıyan hasta, telefonla halledilebilecek bir sorunu acile dönüşmeden çözer.
Bu yazı o sinyalleri ve ne yapılacağını anlatır. Eşikleri ve kişisel planınızı hekiminizle birlikte belirleyin.
Sinyaller neden erken gelir?
Alevlenmede kalp, kanı yeterince ileri gönderemez ve sıvı geride birikmeye başlar. Bu birikim belirli bir sıra izler:
- Önce tartıda görünür. Hiçbir belirti yokken.
- Sonra ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik başlar.
- Ardından karında dolgunluk hissi gelir.
- En son akciğerlere ulaşır. Nefes darlığı bu aşamada belirginleşir.
Yani nefes darlığını beklemek, birkaç günlük avantajı harcamak demektir.
Erken uyarı işaretleri
- Birkaç gün içinde hızlı kilo artışı. En erken ve en güvenilir işarettir; kilo takibi yazımız.
- Ayakkabı, çorap ya da yüzüğün sıkmaya başlaması.
- Bacak şişliğinin sabahları da geçmemesi. Normalde gece yatınca azalır.
- Yastık sayısının artması. Düz yatınca nefesin daralması önemli bir işarettir.
- Gece nefes darlığıyla ya da kuru öksürükle uyanmak.
- Her zamanki yürüyüşte daha çabuk yorulmak. Örneğin dün çıkabildiğiniz merdiveni bugün duraklayarak çıkmak.
- Karında şişkinlik, erken doyma ve iştahsızlık.
- Belirgin halsizlik ve isteksizlik.
- Gece sık idrara çıkmanın artması.
- Çarpıntı ya da nabzın düzensizleşmesi.
- Zihin bulanıklığı, dalgınlık. Özellikle ileri yaşta ilk belirti bu olabilir.
Bu maddelerin birkaçı aynı anda değişiyorsa beklemeyin.
Alevlenmeyi tetikleyen durumlar
Alevlenmelerin büyük bölümünün bir nedeni vardır ve bunların çoğu önlenebilir:
- İlaçların aksatılması ya da kendi kararıyla kesilmesi. En sık nedendir.
- Tuzlu bir öğün ya da hazır gıda dönemi. Bayram, düğün, tatil sonrası sık görülür.
- Sıvı çerçevesinin aşılması.
- Enfeksiyonlar. Grip ve zatürre başta olmak üzere; bu yüzden aşılar önemlidir. Aşı yazımız.
- Ritim bozukluğunun başlaması. Özellikle atriyal fibrilasyon; ilgili yazımız.
- Kontrolsüz yüksek tansiyon.
- Bazı ağrı kesiciler. Vücutta su tutulmasına yol açabilir; kullanmadan önce sorun.
- Kansızlık. Kalbi ayrıca yorar; anemi yazımız.
- Tiroid hastalıkları.
- Alkol.
- Uyku apnesinin tedavisiz kalması. Uyku apnesi yazımız.
Ne yapmalı?
Doğru yaklaşım, önceden hazırlanmış bir plana sahip olmaktır. Alevlenme başladığında karar vermek zordur; karar önceden verilmiş olmalıdır.
- Bir eylem planı isteyin. Kontrolünüzde "hangi belirtide ne yapacağım ve kimi arayacağım" sorusunu sorun ve yanıtı yazılı alın.
- Telefon numaralarını görünür bir yere asın. Poliklinik, hekiminiz, mesai dışı seçenek.
- Kilo kaydınızı hazır tutun. Aradığınızda ilk sorulacak şey budur.
- İlaç listenizi güncel tutun. Bir kopyasını cüzdanınızda taşıyın.
- İdrar söktürücü ayarını yalnızca yazılı plan varsa yapın. Yoksa hekiminizi arayın.
- Tuzu ve sıvıyı sıkılaştırın. Sıvı ve tuz yazımız.
- Beklemeyin. Erken müdahale çoğu zaman telefonla halledilir; gecikme hastane yatışı anlamına gelir.
Yakınlarınız için
Alevlenmede bazı değişiklikleri hastanın kendisi fark etmez, yakınları fark eder. Özellikle şunlara dikkat edilmeli:
- konuşurken nefes nefese kalması
- eskiden yaptığı işleri yarıda bırakması
- gece daha sık uyanması ya da oturarak uyuması
- iştahının kesilmesi
- dalgınlık ve unutkanlık
- ayakkabılarını giymekte zorlanması
Bakım veren rehberimiz bu konuyu ayrıntılandırıyor.
Aynı gün hekiminizi arayın
- birkaç gün içinde hızlı kilo artışı
- bacak şişliğinin belirgin biçimde artması ya da sabah geçmemesi
- yastık sayısını artırmak zorunda kalmanız
- gece nefes darlığıyla uyanmanız
- her zamanki yürüyüşte belirgin zorlanma
- karında yeni şişkinlik ve iştahsızlık
- yeni başlayan çarpıntı ya da düzensiz nabız
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken hiç nefes alamama
- pembemsi köpüklü balgam çıkarma
- göğüste baskı, sıkışma tarzında ağrı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- dudaklarda veya parmaklarda morarma
- bilinç bulanıklığı, uyandırmakta zorlanma
- hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte halsizlik
Sık sorulan sorular
Kaç kilo artış uyarı sayılır?
Bu eşik kişiye göre değişir ve hekiminiz tarafından belirlenir. Genel bir sayı vermek yerine, kontrolünüzde "kaç günde ne kadar artışta sizi aramalıyım" sorusunu sorup yanıtı yazılı almanız daha doğru olur. Önemli olan, artışın kısa sürede olmasıdır.
İdrar söktürücümü kendim artırabilir miyim?
Yalnızca hekiminiz size önceden yazılı bir plan verdiyse. Böyle bir planınız yoksa doz değiştirmek yerine hekiminizi arayın. Fazla doz böbrek işlevlerini ve tuz dengesini bozabilir.
Şişlik var ama nefes darlığım yok, beklesem olur mu?
Beklemeyin. Şişlik, akciğerlerde birikim başlamadan önceki aşamadır ve tam olarak müdahale edilmesi gereken andır. Bu aşamada çözüm çoğu zaman basittir; nefes darlığı başladıktan sonra genellikle hastane gerekir.
Grip oldum, kalp yetmezliğim kötüleşir mi?
Enfeksiyonlar alevlenmenin sık tetikleyicilerindendir. Hasta olduğunuzda kilo takibinizi sıklaştırın ve yakınmalarınız artarsa hekiminize başvurun. Aşılar bu riski azaltmak için önerilir; aşı yazımıza bakabilirsiniz.
Ağrı kesici kullanabilir miyim?
Bazı ağrı kesiciler vücutta su tutulmasına ve böbrek işlevlerinin bozulmasına yol açarak alevlenmeyi tetikleyebilir. Eczaneden reçetesiz aldıklarınız da buna dahildir. Ağrınız varsa hangi seçeneği kullanabileceğinizi hekiminize sorun.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Uyarı eşiği ve ilaç değişiklikleri hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliğinde hasta eğitimi bilimsel bildirisi
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp yetmezliği tanı ve tedavi uzlaşı raporu