Kalp yetmezliği takibinin büyük bölümü evde yürür: ilaçlar, kilo, tuz, sıvı, belirti izlemi ve kontrol randevuları. Bu yükün önemli bir kısmı hasta yakınının üzerindedir ve bu emek çoğu zaman hiç konuşulmaz.
Bu yazı, bakım verenler için yazıldı. İki bölümü var: hastaya nasıl yardımcı olunacağı ve bakım verenin kendini nasıl koruyacağı.
Günlük takipte ne yapabilirsiniz?
- Tartıyı rutine oturtun. Her sabah, aynı koşullarda. Kaydı siz tutabilirsiniz; kilo takibi yazımız.
- Bacak şişliğine bakın. Akşamları ayak bileğine parmakla bastırıp çukur kalıp kalmadığını kontrol edin.
- Yastık sayısını izleyin. Artması önemli bir işarettir; uyku yazımız.
- İlaç düzenini sadeleştirin. Haftalık ilaç kutusu, alarm ya da duvara asılı bir çizelge işe yarar. En sık alevlenme nedeni ilaç aksatmadır.
- Yemekteki tuzu birlikte azaltın. Evde herkes aynı yemeği yerse uygulaması çok daha kolay olur; sıvı ve tuz yazımız.
- Yürüyüşe eşlik edin. Birlikte yapılan yürüyüş hem güvenli hem sürdürülebilir olur; egzersiz yazımız.
- Randevuları takvime işleyin. Tahlil, kontrol, ekokardiyografi.
- Kontrole birlikte gidin. Muayenede söylenenlerin bir kısmı unutulur; iki kişi dinlemek fark yaratır.
Fark etmeniz gereken değişiklikler
Kalp yetmezliğinde bazı belirtiler yavaş yerleşir ve hasta bunlara alışır. Dışarıdan bakan biri ise farkı görür:
- konuşurken nefes nefese kalması
- eskiden rahat yaptığı işleri yarıda bırakması
- merdivende duraklamaya başlaması
- gece daha sık uyanması ya da oturarak uyuması
- ayakkabılarını giymekte zorlanması
- iştahının kesilmesi, az yiyip doyması
- dalgınlık, unutkanlık ve isteksizlik
- gün içinde daha çok uyuklaması
Bunları not edin ve kontrolde söyleyin. Alevlenmenin erken işaretleri için alevlenme yazımıza bakabilirsiniz.
Kontrole giderken
Muayene süresi kısadır; hazırlıklı gitmek çok şey değiştirir. Yanınızda şunlar olsun:
- Kilo kaydı. Son birkaç haftalık.
- Güncel ilaç listesi. Takviyeler ve reçetesiz alınanlar dahil.
- Değişen belirtilerin notu. Ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü.
- Sorularınız. Önceden yazın; muayenede akla gelmez.
- Son tahlil sonuçları.
Kontrolde mutlaka sorulması gereken üç soru: hangi belirtide kimi arayacağız, kilo ne kadar artarsa haber vereceğiz ve mesai dışında ne yapacağız. Yanıtları yazılı alın ve buzdolabına asın.
Bakım verenin kendini koruması
Bu bölüm en çok atlanan bölümdür. Bakım vermek uzun süreli bir yüktür ve karşılığında sıklıkla şunlar görülür: uyku bozukluğu, kendi kontrollerini erteleme, kilo değişimi, tansiyon yükselmesi, kaygı ve tükenmişlik.
- Kendi kontrollerinizi takvime yazın. Hastanınkiyle birlikte. Bu, listedeki en önemli maddedir.
- Yükü bölüşün. Aile içinde görev dağılımı yapın; her şeyi tek kişi üstlenmesin.
- Yardım istemeyi öğrenin. Bu bir yetersizlik değil, sürdürülebilirlik meselesi.
- Uykunuzu koruyun. Gece bölünmeleri sürüyorsa bunu hekimle konuşun; çoğu zaman çözümü vardır.
- Kendinize günde kısa bir zaman ayırın. Yürüyüş, temiz hava, kısa bir mola.
- Suçluluk duygusuyla baş edin. Yorulmak, sinirlenmek ya da bunalmak normaldir; bu, sevginizin azaldığı anlamına gelmez.
- Gerekiyorsa profesyonel destek alın. Tükenmişlik tedavi edilebilir bir durumdur.
Stresin kalp üzerindeki etkileri için stres ve kalp yazımıza bakabilirsiniz; bakım verenlerin büyük bölümü kadındır ve bu yük çoğu zaman görünmez kalır.
Konuşulması zor konular
Kalp yetmezliği ilerleyen bir hastalıktır ve bazı konuşmaların erken yapılması ileride işleri kolaylaştırır: hastanın tedavi tercihleri, kimin karar vereceği, hangi durumda ne yapılacağı.
Bu konuşmaları kriz anında değil, durum dengedeyken yapmak çok daha kolaydır. Hekiminizden bu konuda destek isteyebilirsiniz; bu, umudu bırakmak anlamına gelmez, hazırlıklı olmak anlamına gelir.
Hekimi aramanız gereken durumlar
- birkaç gün içinde hızlı kilo artışı
- bacak şişliğinin artması ya da sabah geçmemesi
- yastık sayısının artması, oturarak uyumaya başlama
- gece nefes darlığıyla ya da öksürükle uyanma
- iştahın kesilmesi ve belirgin halsizlik
- dalgınlık, unutkanlık ve konfüzyon
- ilaçların düzenli alınamaması
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- pembemsi köpüklü balgam çıkarma
- göğüste baskı, sıkışma tarzında ağrı
- bayılma ya da yanıt vermeme
- dudaklarda veya parmaklarda morarma
- bilinç bulanıklığı, uyandırmakta zorlanma
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Kendi aracınızla hastaneye götürmeyin. Ambulansı beklerken hastayı oturur pozisyonda tutun ve ilaç listesini hazırlayın.
Sık sorulan sorular
Hasta ilaçlarını içmek istemiyor, ne yapmalıyım?
Önce nedenini öğrenin: yan etki mi, unutkanlık mı, ilaç sayısının çokluğu mu, yoksa "iyileştim" düşüncesi mi. Her birinin farklı çözümü vardır ve çoğu hekimle konuşulunca halledilir. Zorlamak yerine bu konuşmayı kontrole taşıyın; ilacı kendi kararınızla da kesmeyin.
Tuzsuz yemeği yemiyor, ısrar etmeli miyim?
İştahsızlık kalp yetmezliğinde ciddi bir sorundur; hastayı hiç yememeye itmek daha zararlı olabilir. Tuz yerine limon, sirke, ot ve baharatla tat vermeyi deneyin. Yemek yemeyi tamamen reddediyorsa bunu hekime bildirin.
Ne kadar hareket etmesine izin vermeliyim?
Kalp yetmezliğinde hareketsizlik önerilmez; aşırı korumacılık kas kaybına ve daha çok yorgunluğa yol açar. Doğru sınırı hekiminiz belirler. Genel kural, konuşabilecek tempoda hareket etmek ve zorlanma başladığında durmaktır.
Kendimi tükenmiş hissediyorum, bu normal mi?
Yaygın ve beklenen bir durumdur. Uyku bozukluğu, kaygı ve kendi sağlığını ihmal etmek bakım verenlerde sık görülür. Yükü bölüşmek, kendi kontrollerinizi aksatmamak ve gerekirse profesyonel destek almak bu tabloyu belirgin biçimde düzeltir.
Hastalık ilerlerse ne olacağını nasıl konuşurum?
Bu konuşmayı kriz anında değil, durum dengedeyken yapmak en doğrusu. Hekiminizden destek isteyebilirsiniz; birçok merkez bu görüşme için ayrı zaman ayırır. Erken konuşmak, ileride alınacak kararları hem hasta hem aile için kolaylaştırır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tedavi ve bakım kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliğinde hasta eğitimi bilimsel bildirisi
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp yetmezliği tanı ve tedavi uzlaşı raporu