Kalp yetmezliği tanısı alan hastaların çoğu kendini korumak için hareketi azaltır. Bu, anlaşılır ama yanlış bir tepkidir. Bugün kabul gören yaklaşım nettir: kalp yetmezliğinde düzenli ve planlı egzersiz tedavinin bir parçasıdır.
Bu yazı, egzersizin neden yararlı olduğunu, nasıl başlanacağını ve hangi durumlarda durulacağını anlatır. Programınızı hekiminiz ve rehabilitasyon ekibiniz belirler.
Hareketsizliğin kısır döngüsü
Kalp yetmezliğinde yorgunluğun bir bölümü kalpten değil, kaslardan gelir. Hareket azalınca şu döngü kurulur:
- Kas kütlesi ve gücü azalır.
- Aynı iş için daha çok çaba gerekir.
- Nefes daha çabuk daralır.
- Hasta daha da az hareket eder.
- Kas daha da zayıflar.
Egzersizin en büyük katkısı bu döngüyü kırmasıdır. Kalbin pompalama gücünü doğrudan artırmasa bile, aynı kalple daha çok iş yapabilir hâle gelirsiniz.
Egzersiz neyi düzeltir?
- Efor kapasitesi artar. Merdiven, alışveriş, ev işleri kolaylaşır.
- Nefes darlığı ve yorgunluk azalır.
- Kas gücü ve denge iyileşir. Düşme riski azalır.
- Uyku kalitesi düzelir.
- Kaygı ve çökkünlük hâli azalır.
- Hastaneye yatış sıklığının azaldığı bildirilmiştir.
- Tansiyon, şeker ve kilo kontrolü kolaylaşır.
Kardiyak rehabilitasyon nedir?
Kardiyak rehabilitasyon, yalnızca bir spor programı değildir. İçinde şunlar bulunur:
- Başlangıç değerlendirmesi. Ne kadar yük kaldırabildiğinizin ölçülmesi.
- Gözetimli egzersiz seansları. Nabız ve tansiyon izlenerek yapılır.
- Kademeli ilerleme planı.
- Beslenme ve tuz eğitimi.
- İlaç kullanımı eğitimi.
- Belirti tanıma eğitimi. Ne zaman durulacağı, ne zaman aranacağı.
- Ruhsal destek.
- Sigara bırakma desteği. İlgili yazımız.
Programa katılamıyorsanız da evde uygulanabilecek bir plan istenebilir. Önemli olan, planın size özel olmasıdır.
Nasıl başlanır?
Genel çerçeve şöyledir; sizin için uygun süre ve yoğunluğu hekiminiz belirler:
- Yürüyüşle başlayın. En güvenli ve en sürdürülebilir seçenektir. Düz zeminde, rahat tempoda.
- Kısa tutun, sık yapın. Günde bir kez uzun yürümek yerine, gün içine yayılmış birkaç kısa yürüyüş daha kolay tolere edilir.
- Isınma ve soğuma ekleyin. Başta ve sonda birkaç dakika yavaş tempo.
- Konuşabilme ölçütünü kullanın. Yürürken konuşabiliyor ama şarkı söyleyemiyorsanız tempo uygundur. Konuşamıyorsanız yavaşlayın.
- Haftaya yayın. Hafta içinde birkaç güne dağıtmak, hepsini tek güne yığmaktan iyidir.
- Süreyi önce, hızı sonra artırın.
- Hafif direnç çalışmaları ekleyin. Hekiminiz onaylarsa, hafif ağırlık ya da lastik bantla. Ağır kaldırma ve ıkınmadan kaçının.
- Kötü bir gün varsa atlayın. Zorlamak geri adım attırır.
Kaçınılması gerekenler
- Nefesi tutarak ıkınma gerektiren hareketler. Ağır kaldırma dahil.
- Çok sıcak ya da çok soğuk havada dışarıda egzersiz.
- Yemekten hemen sonra egzersiz. Bir süre bekleyin.
- Aşırı yüksek şiddetli antrenmanlar. Hekiminiz uygun görmedikçe.
- Yarışma tarzı ve rekabetçi sporlar.
- Hastayken ya da ateşliyken devam etmek.
- Alevlenme döneminde programa devam etmek. Bu dönemde ara verilir.
Egzersizi durdurun ve hekiminize başvurun
Aşağıdakilerden biri olursa hemen durun:
- göğüste baskı, sıkışma ya da ağrı
- olağandışı nefes darlığı
- baş dönmesi, göz kararması ya da bayılacak gibi olma
- düzensiz ya da çok hızlı kalp atışı
- soğuk terleme ve bulantı
- bacaklarda ağrı ya da ani güçsüzlük
Ayrıca alevlenme işaretleri varsa programa ara verin; alevlenme yazımıza bakın.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- dinlenmeyle geçmeyen göğüs ağrısı
- bayılma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- dudaklarda veya parmaklarda morarma
- hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte halsizlik
- bilinç bulanıklığı
Sık sorulan sorular
Kalbim zayıf, egzersiz onu daha da yormaz mı?
Planlı ve kademeli egzersiz kalbi yıpratmaz; aksine vücudun aynı kalple daha verimli çalışmasını sağlar. Zararlı olan, ani ve aşırı yüklenmedir. Bu yüzden program size göre ayarlanır ve yavaş ilerletilir.
Günde kaç dakika yürümeliyim?
Herkes için geçerli bir süre yoktur; başlangıç noktanız ve kalp yetmezliğinizin durumu belirleyicidir. Bazı hastalar birkaç dakikayla başlar. Doğru yaklaşım, hekiminizden kendi başlangıç sürenizi ve artırma hızınızı almaktır.
Nabzımı takip etmeli miyim?
Bazı hastalarda hedef nabız aralığı belirlenir, bazılarında ise kullandıkları ilaçlar nedeniyle nabız güvenilir bir ölçüt olmaz. Bu durumda "konuşabilme" ölçütü ve zorlanma hissi kullanılır. Hangisinin sizin için uygun olduğunu hekiminize sorun.
Yüzebilir miyim?
Birçok hasta için yüzme uygun bir seçenektir, ancak su sıcaklığı ve derinlik önem taşır. Çok sıcak ya da çok soğuk suda dolaşım etkilenebilir. Tek başınıza yüzmeyin ve başlamadan önce hekiminize sorun.
Cihazım var, egzersiz yapabilir miyim?
Kalp pili ya da şok cihazı olan hastalarda da egzersiz genellikle önerilir, ancak sınırlar cihazınıza göre belirlenir. Özellikle şok cihazı olanlarda hedef nabız aralığı ayrıca ayarlanır. Şok cihazı yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Egzersiz programınız hekiminiz tarafından belirlenmelidir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, spor kardiyolojisi ve egzersiz kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kardiyak rehabilitasyon uzlaşı raporu