Bir hastaya "kalp yetmezliğiniz var" dendiğinde ilk beklenen şey, ekokardiyografide pompalama gücünün düşük çıkmasıdır. Ancak hastaların yaklaşık yarısında bu değer normaldir. Bu durum kafa karıştırır: EF normal, peki kalp yetmezliği nasıl olur?
Yanıt basittir. Kalbin iki işi vardır: kasılıp kanı göndermek ve gevşeyip yeniden dolmak. Bu tabloda ilki iyi çalışır, ikincisi çalışmaz.
Kalp neden dolamıyor?
Bu tablonun merkezinde kalp kasının sertleşmesi vardır. Sert bir kas kolay gevşeyemez; gevşeyemeyen bir odacık yeterince dolamaz. Odacığa az kan girerse, iyi kasılsa bile dışarı az kan çıkar.
Bir benzetme yardımcı olabilir: yeni bir lastik balon kolayca şişer, sert ve kalın bir lastik ise aynı üflemeyle şişmez. Sorun üflemede değil, malzemededir.
Ayrıca dolamayan odacığın gerisindeki basınç yükselir; bu basınç akciğerlere yansır ve nefes darlığı ortaya çıkar. Belirtilerin kaynağı budur.
Kimlerde daha sık görülür?
- İleri yaşta. Kalp kası yaşla birlikte doğal olarak sertleşir.
- Kadınlarda. Bu tip, kadınlarda erkeklerden daha sık görülür; kadınlarda kalp yetmezliği yazımız.
- Uzun süre yüksek tansiyonu olanlarda. En önemli tek nedendir.
- Diyabetlilerde. Diyabet ve kalp yazımız.
- Obezitesi olanlarda. Obezite ve kalp yazımız.
- Uyku apnesi olanlarda. Uyku apnesi yazımız.
- Atriyal fibrilasyonu olanlarda. İlgili yazımız.
- Böbrek hastalığı olanlarda.
- Kalp kasında birikim yapan bazı hastalıklarda. Daha seyrektir, ancak araştırılması gerekebilir.
Belirtiler farklı mı?
Hayır. Belirtiler, pompalama gücü düşük olan tipteki belirtilerin aynısıdır:
- eforla gelen nefes darlığı
- yatarken nefes alamama, yastık sayısının artması
- bacaklarda şişlik
- çabuk yorulma
- karında dolgunluk ve erken doyma
- hızlı kilo artışı
- çarpıntı
Ayrım belirtiyle değil, ekokardiyografiyle yapılır. Bu tablonun bir özelliği, yakınmaların özellikle eforla belirginleşmesidir; hasta dinlenirken kendini iyi hisseder.
Tanı nasıl konur?
Tanı, tek bir teste değil bir bütüne dayanır:
- Kalp yetmezliği belirtilerinin bulunması.
- Ekokardiyografide pompalama gücünün normal ölçülmesi. Ejeksiyon fraksiyonu yazımız.
- Kalbin gevşeme ve dolma özelliklerinde bozukluk gösterilmesi. Bu, ekonun ayrıntılı ölçümleriyle değerlendirilir.
- Kan belirteçlerinin yüksek bulunması. Her hastada yükselmeyebilir.
- Başka nedenlerin dışlanması. Akciğer hastalığı, kansızlık, tiroid, obezite ve kondisyon kaybı benzer yakınma yapar.
- Gerekirse efor sırasında değerlendirme. Dinlenirken normal görünen ölçümler efor sırasında bozulabilir; efor testi yazımız.
Bu yüzden tanı bazen gecikir ve hastalar "tetkiklerim normal ama şikâyetim sürüyor" der; bu konudaki yazımıza bakabilirsiniz.
Tedavi neye dayanır?
Bu tipte tedavinin mantığı, pompalama gücü düşük tipten farklıdır. Ana başlıklar şunlardır:
- Altta yatan nedenlerin sıkı kontrolü. Tansiyon, şeker, kilo, uyku apnesi ve ritim. Bu grup, tedavinin en belirleyici bölümüdür.
- Sıvı birikiminin yönetimi. İdrar söktürücüler yakınmaları rahatlatır.
- Seyri değiştirdiği gösterilen ilaç grupları. Son yıllarda bu tipte de yararı gösterilen ilaçlar kullanılmaya başlandı. Seçim hekiminize aittir; bu yazıda bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir.
- Egzersiz. Bu tipte özellikle değerlidir; efor kapasitesini artırır. Egzersiz yazımız.
- Kilo verme. Obezite eşlik ediyorsa yakınmalar üzerinde belirgin etkisi olur. Kilo verme yazımız.
- Tuz ve sıvı çerçevesi. Sıvı ve tuz yazımız.
Aynı gün hekiminizi arayın
- birkaç gün içinde hızlı kilo artışı
- nefes darlığının belirgin biçimde artması
- yastık sayısını artırmak zorunda kalmanız
- bacak şişliğinin sabahları da geçmemesi
- gece öksürükle uyanma
- yeni başlayan düzensiz nabız
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- pembemsi köpüklü balgam çıkarma
- göğüste baskı, sıkışma tarzında ağrı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- dudaklarda veya parmaklarda morarma
- bilinç bulanıklığı
Sık sorulan sorular
EF'im normalse kalbim sağlam değil mi?
Ejeksiyon fraksiyonu yalnızca kasılma gücünü ölçer, kalbin dolma özelliğini göstermez. Kalp iyi kasılırken sert olduğu için yeterince dolamıyor olabilir. Sonuç yine kalp yetmezliğidir ve tedavi gerektirir.
Bu tip daha mı hafif?
Daha hafif değil, farklı. Yakınmalar ve hastaneye yatış sıklığı açısından iki tip birbirine yakındır. Fark, tedavi yaklaşımındadır: burada altta yatan nedenlerin kontrolü daha büyük rol oynar.
Diyastolik disfonksiyon yazıyor, kalp yetmezliğim var mı?
Ekokardiyografi raporunda diyastolik disfonksiyon görülmesi tek başına kalp yetmezliği tanısı koymaz; bu, kalbin gevşeme özelliğinde bir bozukluk olduğunu gösterir ve ileri yaşta sık rastlanır. Tanı için belirtilerin de bulunması gerekir. Raporunuzu yorumlayacak kişi hekiminizdir.
Tansiyonumu düşürmek gerçekten yeterli mi?
Tek başına yeterli olmayabilir, ancak bu tipte en etkili başlıktır. Uzun süre kontrolsüz kalan yüksek tansiyon kalp kasının kalınlaşmasına ve sertleşmesine yol açar. Tansiyon kontrolü hem yakınmaları azaltır hem ilerlemeyi yavaşlatır.
Egzersiz bu tipte işe yarar mı?
Evet, üzerinde en çok durulan başlıklardan biridir. Düzenli ve kademeli artırılan egzersiz, efor kapasitesini ve yaşam kalitesini iyileştirir. Programın size göre planlanması gerekir; kardiyak rehabilitasyonu hekiminize sorun.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliği uzman görüş bildirisi
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp yetmezliği tanı ve tedavi uzlaşı raporu