Kilo verme tavsiyesi çoğu zaman büyük bir hedefle birlikte verilir ve bu, işi daha en baştan imkânsız gösterir. Oysa kalp açısından bakıldığında tablo çok daha cesaret vericidir: küçük ve kalıcı bir kilo kaybı bile ölçülebilir kazanç sağlar.
Bu yazıda hangi kazancın hangi miktarda ortaya çıktığını ve neyin abartıldığını dürüstçe anlatıyoruz.
Fazla kilo kalbe nasıl yük bindirir?
- Kan basıncı yükselir. Dolaşan kan hacmi ve damar direnci artar; kalp her atımda daha fazla direnç karşısında çalışır.
- İnsülin direnci gelişir. Kan şekeri ve trigliserit yükselir, koruyucu kolesterol düşer. Mekanizmayı insülin direnci yazımızda anlattık.
- Damar duvarında iltihaba yatkınlık artar. Özellikle karın içi yağ dokusu, damar hasarını hızlandıran maddeler salgılar.
- Kalp kası kalınlaşır ve sol karıncık büyür. Uzun vadede kalp yetmezliğine giden bir süreçtir.
- Uyku apnesi riski artar. Bu da tansiyonu ve ritim bozukluğu riskini yükseltir.
- Ritim bozukluğu, özellikle atriyal fibrilasyon daha sık görülür.
Ne kadar verirsem ne kazanırım?
En sık sorulan soru budur ve cevabı çoğu kişiyi şaşırtır. Kazançlar, hedef kiloya ulaşmadan çok önce başlar.
- Mevcut kilonun küçük bir bölümünü vermek bile tansiyonda ölçülebilir bir düşüş sağlar. Bazı hastalarda ilaç ihtiyacı azalır.
- Kan şekeri ve HbA1c düşer. Prediyabette diyabete ilerleme riski belirgin biçimde azalır.
- Trigliserit hızla düşer, koruyucu kolesterol yükselir. Trigliserit, kilo kaybına en çabuk yanıt veren değerlerden biridir.
- Karaciğer yağlanması geriler.
- Uyku apnesi hafifler, gündüz uykululuğu azalır.
- Eklem ağrıları azalır. Bu, hareketi kolaylaştırdığı için kendini besleyen bir döngü kurar.
Burada dürüst olmak gerekir: kilo kaybının kalp krizi ve ölüm üzerindeki doğrudan etkisini gösteren kanıtlar, ara değerler üzerindeki etkisi kadar güçlü değildir. Yine de tansiyon, şeker ve kan yağlarındaki düzelme, uzun vadede riski azaltan yerleşik başlıklardır.
Kilo kaybı nasıl olmalı?
- Yavaş ve kalıcı. Hızlı verilen kilo genellikle hızlı geri alınır ve kas kaybına yol açar. Kas kaybı, metabolizmayı yavaşlattığı için sonraki denemeleri zorlaştırır.
- Sürdürülebilir bir düzen. Altı hafta uygulayıp bırakacağınız bir diyetten çok, yıllarca sürdürebileceğiniz bir değişiklik daha değerlidir.
- Hareket, sadece kalori için değil. Egzersizin kilo üzerindeki etkisi mütevazı olabilir, ancak kalp üzerindeki etkisi kilodan bağımsız olarak vardır. Bu konuyu kalp hastası için egzersiz yazımızda ele aldık.
- Direnç egzersizi ekleyin. Kas kütlesini korumak, verilen kilonun yağdan olmasını sağlar.
- Uykuyu düzeltin. Yetersiz uyku, iştah hormonlarını bozarak kilo vermeyi zorlaştırır.
- Kiloyu tek ölçüt yapmayın. Bel çevresi, tansiyon, kan değerleri ve yürüme kapasitesi de takip edilmelidir.
Tartı ilerlemiyorsa
Kilo kaybı düz bir çizgi izlemez. Birkaç hafta duraklamak normaldir ve pes etme nedeni değildir. Bu dönemlerde şunları hatırlayın:
- Kas kazanırken yağ kaybediyor olabilirsiniz; tartı bunu göstermez, bel çevresi gösterir.
- Tuz ve sıvı dengesi, günler içinde birkaç kiloluk oynamalara yol açabilir.
- Tansiyon ve kan şekerindeki düzelme, tartı sabitken bile sürebilir.
- Haftada bir kez, aynı saatte ve aynı koşullarda tartılmak daha doğru bir tablo verir.
Dikkat edilmesi gerekenler
- İstemsiz kilo kaybı normal değildir. Diyet yapmadığınız hâlde kilo veriyorsanız bu araştırılmalıdır.
- Kalp yetmezliği olanlarda kilo takibi farklıdır. Birkaç gün içinde hızla artan kilo, yağlanma değil sıvı birikimi anlamına gelir ve hekime bildirilmelidir.
- Çok düşük kalorili ve tek besine dayalı diyetler ritim bozukluğuna yol açabilecek elektrolit bozuklukları yapabilir. Kalp hastalığınız varsa bunlardan uzak durun.
- İnternette satılan zayıflama ürünlerinin içeriği çoğu zaman belirsizdir ve bazıları çarpıntı ve tansiyon yüksekliği yapar.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- göğsün ortasında baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi
- ağrının kola, çeneye, boyna ya da sırta yayılması
- yeni başlayan ve dinlenmekle geçmeyen nefes darlığı
- yatarken nefes alamama ve hızla artan bacak şişliği
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
Sık sorulan sorular
Kaç kilo vermem gerekiyor?
Kalp açısından anlamlı kazanç için büyük hedeflere gerek yoktur; mevcut kilonuzun küçük bir bölümünü kalıcı olarak vermek bile ölçülebilir fayda sağlar. Sizin için uygun hedefi boyunuz, bel çevreniz ve eşlik eden hastalıklarınıza göre hekiminiz belirler.
Verdiğim kiloyu geri alırsam kazanç kaybolur mu?
Kazancın bir kısmı geri kaybedilir, bu doğrudur. Ancak bu, denememenin gerekçesi değildir. Sürekli inip çıkmak yerine, daha küçük ama koruyabildiğiniz bir kayıp hedeflemek daha değerlidir.
Beden kitle indeksim normal, risk yok mu?
Beden kitle indeksi kas ile yağı ayırt etmez ve yağın nerede biriktiğini göstermez. Normal indekse rağmen bel çevresi artmış kişilerde risk yüksek olabilir. Ayrıntısı bel çevresi yazımızda.
Zayıflama ilacı kullanmalı mıyım?
Bazı hastalarda hekim ilaç ya da cerrahi seçenekleri değerlendirebilir. Bu karar kişiye özeldir ve yaşam düzeni değişikliğinin yerine geçmez. Kalp açısından dikkat edilmesi gerekenleri ayrı bir yazıda ele aldık.
Kalp hastasıyım, diyete başlamadan önce ne yapmalıyım?
Kullandığınız ilaçları ve mevcut durumunuzu hekiminize danışın. Özellikle idrar söktürücü, tansiyon ve şeker ilacı kullananlarda beslenme değişikliği ilaç dozlarının gözden geçirilmesini gerektirebilir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin ya da diyetisyen değerlendirmesinin yerine geçmez. Kilo verme planı, mevcut hastalıklarınıza ve ilaçlarınıza göre kişiselleştirilmelidir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklardan korunma kılavuzu
- European Association for the Study of Obesity, obezite yönetimi uzlaşı raporu
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Obezite ile Mücadele programı