
Bir yakınınız göğüs ağrısıyla kıvranırken ya da yere yığılmışken sakin kalmak zordur. Böyle anlarda telefonu elinize aldığınızda ne söyleyeceğinizi önceden bilmek, zaman kazandırır. 112'yi aradığınızda vereceğiniz birkaç temel bilgi, ambulansın doğru adrese hızla ulaşmasını ve görevlinin size doğru yönlendirmeyi yapmasını sağlar.
Ne zaman 112'yi aramalı?
Kalp ve damar sağlığı açısından şu durumlarda beklemeden arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı, sıkışma ya da yanma tarzında göğüs ağrısı
- göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı
- yüzde kayma, kolda ya da bacakta ani güç kaybı, konuşma bozukluğu
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- bayılma ya da bilinç kaybı
- yanıt vermeyen ve normal nefes almayan kişi
Emin olamıyorsanız da arayın. Görevli, durumun acil olup olmadığını değerlendirmenize yardımcı olur. Kalp krizinden şüpheleniyorsanız hastaneye kendi aracınızla gitmek yerine ambulans çağırmak daha güvenlidir; çünkü ambulans ekibi yolda da müdahale edebilir. Ayrıntılar için göğüs ağrısı yazımıza bakabilirsiniz.
Telefonda ne söylemeli?
Görevli size sorular soracaktır. Sakin ve kısa yanıtlar verin:
- Adres. İl, ilçe, mahalle, sokak, bina numarası, kat ve daire. Bilinen bir yer işareti ekleyin: "Caminin karşısındaki apartman" gibi. Açık alandaysanız, çevrenizdeki belirgin noktaları söyleyin.
- Ne oldu? "Babam yarım saattir göğüs ağrısından yakınıyor, terliyor" gibi kısa bir özet.
- Kişinin durumu. Bilinci açık mı, konuşuyor mu, nefes alıyor mu?
- Kişinin yaşı ve bilinen hastalıkları. Kalp hastalığı, kalp pili, stent, kan sulandırıcı kullanımı gibi.
- Aradığınız telefon numarası. Ekip gerekirse size geri ulaşabilsin.
Telefonu siz kapatmayın. Görevli "kapatabilirsiniz" diyene kadar hatta kalın. Kalp masajı gerekiyorsa telefonu hoparlöre alın; görevli size adım adım yol gösterir. Kalp masajının adımları için kalp masajı yazımıza bakabilirsiniz.
Ambulans gelene kadar ne yapmalı?
- Kişiyi yalnız bırakmayın. Bilinci açıksa, en rahat ettiği pozisyonda dinlendirin; genellikle yarı oturur pozisyon nefes almayı kolaylaştırır.
- Kapıyı açın, ışıkları yakın. Gece ise bina girişinin ve dış kapının ışığını açık bırakın.
- Mümkünse birini aşağıya gönderin. Ekibi bina girişinde karşılaması, özellikle büyük sitelerde zaman kazandırır.
- Yolu açın. Koridordaki eşyaları kenara çekin; evcil hayvanları başka bir odaya alın.
- İlaç listesini ve raporları hazırlayın. Önceden hazırlanmış bir acil dosya çok işe yarar; evde acil çanta yazımız.
- Yiyecek ve içecek vermeyin. Görevlinin önerisi olmadan ilaç vermeyin.
- Durum değişirse yeniden arayın. Kişi bilincini kaybederse ya da nefesi durursa 112'yi tekrar arayın ve kalp masajına başlayın.
Önceden hazırlıklı olun
- Ailede herkesin, çocuklar da dahil, 112'nin ne zaman ve nasıl aranacağını bilmesini sağlayın.
- Yaşlı yakınlarınızın telefonunda acil kişileri kolayca ulaşılabilir hale getirin.
- Evinizin adres tarifini kısa bir cümleyle söylemeyi deneyin; heyecan anında adresi hatırlamak bile zorlaşabilir.
- Birçok akıllı telefonda bulunan konum paylaşımı ve acil durum özelliklerini önceden öğrenin.
Unutmayın
- 112 aramaları ücretsizdir
- şaka ya da gereksiz aramalar, gerçekten ihtiyacı olan birinin yardım almasını geciktirir
- görevlinin sorduğu sorular ambulansı geciktirmez; ekip çoğu zaman siz konuşurken yola çıkar
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- yüzde kayma, kolda ya da bacakta ani güç kaybı, konuşma bozukluğu
- yere yığılan ve seslenince yanıt vermeyen kişi
- bayılma
Sık sorulan sorular
Göğüs ağrım var ama emin değilim, yine de aramalı mıyım?
Evet. Kalp krizinde her dakika önemlidir. Durum ciddi değilse bile, bunu anlamak için değerlendirilmeniz gerekir. "Rahatsız etmeyeyim" diye beklemek, en sık yapılan hatadır.
Kendi arabamla hastaneye gitsem daha hızlı olmaz mı?
Kalp krizi ya da inme şüphesinde ambulans daha güvenlidir. Ekip yolda müdahale edebilir, EKG çekebilir ve sizi doğru merkeze yönlendirebilir. Kalp krizi şüphesi olan kişinin kendisinin araç kullanması ise kesinlikle önerilmez.
Adresi bilmediğim bir yerdeysem ne yapmalıyım?
Çevrenizdeki belirgin yapıları, yol adlarını ve tabelaları söyleyin. Yanınızdakilerden yardım isteyin. Telefonunuzun konum özellikleri de görevliye yardımcı olabilir.
Beklerken aspirin verebilir miyim?
Kendi başınıza vermeyin. Bazı durumlarda görevli bunu önerebilir; ancak aspirin herkes için uygun değildir ve bazı durumlarda zarar verebilir. Görevlinin yönlendirmesini izleyin.
Bayılan birini gördüğümde önce ne yapmalıyım?
Önce yanıt verip vermediğine ve nefes alıp almadığına bakın, sonra 112'yi arayın. Ayrıntılar için bayılan kişiye ilk yardım yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin ya da uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerine geçmez. Acil bir durumda her zaman 112 görevlisinin yönlendirmelerini izleyin.
Kaynaklar
- European Resuscitation Council, temel yaşam desteği kılavuzu (acil çağrı ve çağrı merkezi yönlendirmesi)
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu (hastane öncesi dönem)
- American Heart Association, kalp krizi belirtileri ve acil yardım çağırma bilgilendirmesi