"Kalp krizi" ve "kalp durması" günlük dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Oysa bunlar farklı durumlardır. Farkı bilmek, doğru anda doğru şeyi yapmanızı sağlar: kalp krizinde kişi genellikle bilinçlidir ve hemen hastaneye ulaşması gerekir; ani kalp durmasında ise kişi yere yığılır ve saniyeler içinde kalp masajı gerekir.
Kalp krizi nedir?
Kalp krizi bir akış sorunudur. Kalp kasını besleyen damarlardan biri, genellikle bir pıhtıyla tıkanır. O damarın beslediği kas bölgesi oksijensiz kalır ve zarar görmeye başlar. Kalp atmaya devam eder; kişi çoğu zaman bilinçlidir ve konuşabilir.
Tipik belirtiler: göğüste baskı, sıkışma ya da yanma; kola, çeneye, sırta yayılan ağrı; soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı. Belirtiler bazen hafif ve sinsidir; özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında farklı olabilir; sessiz kalp krizi yazımız.
Ani kalp durması nedir?
Ani kalp durması bir elektrik sorunudur. Kalbin ritmini yöneten elektrik sistemi aniden bozulur; kalp düzenli kasılmak yerine titremeye başlar ya da tamamen durur. Kan pompalanamaz, beyne oksijen gitmez. Kişi birkaç saniye içinde bilincini kaybeder ve normal nefes almaz. Hemen müdahale edilmezse dakikalar içinde ölüme yol açar. Bu tabloya tıpta ani kardiyak ölüm de denir.
İkisi arasındaki bağlantı
Kalp krizi, ani kalp durmasının en sık nedenlerinden biridir. Kriz sırasında zarar gören kalp kası, tehlikeli ritim bozukluklarını tetikleyebilir. Bu yüzden kalp krizi belirtileri olan birinin ambulansla, yani yolda da izlenerek hastaneye ulaşması önemlidir. Göğüs ağrısında ne zaman acile gidilmesi gerektiğini göğüs ağrısı yazımızda anlatıyoruz.
Kısa bir karşılaştırma:
- Kalp krizi: damar tıkanır, kalp atmaya devam eder, kişi genellikle bilinçlidir. Yapılacak: 112'yi aramak.
- Ani kalp durması: ritim bozulur, kalp kan pompalayamaz, kişi yanıtsızdır ve normal nefes almaz. Yapılacak: 112'yi aramak, kalp masajına başlamak ve şok cihazı getirtmek.
Ani kalp durmasının nedenleri
- Koroner arter hastalığı ve kalp krizi. Özellikle ileri yaşta en sık nedendir.
- Kalp yetmezliği ve kalp kasının zayıflaması. Kalp yetmezliği yazımız.
- Kalp kası hastalıkları. Örneğin kalp kasının kalınlaştığı kalıtsal hastalıklar; gençlerde ve sporcularda önemli bir nedendir.
- Kalıtsal ritim hastalıkları. Kalp yapısal olarak normal görünse de elektrik sisteminde doğuştan farklılıklar olabilir.
- Kalp kası iltihabı. Miyokardit yazımız.
- Diğerleri. Ağır elektrolit bozuklukları, bazı ilaç ve maddeler, göğse alınan sert darbeler.
Uyarı işaretleri ve korunma
Ani kalp durması çoğu zaman habersiz gelir. Ancak bazı kişilerde önceden uyarı işaretleri olabilir. Şu durumlar mutlaka değerlendirilmelidir:
- egzersiz sırasında ya da hemen sonrasında bayılma
- eforla gelen göğüs ağrısı ya da nefes darlığı
- bayılma hissiyle birlikte çarpıntı
- ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm; ailesel kalp riski yazımız
Riski yüksek bulunan kişilerde hekimler, ritim bozukluğunu saptayıp gerektiğinde şok veren bir cihaz (ICD) önerebilir; ICD yazımız. Genç sporcularda spor öncesi değerlendirme için spor öncesi kalp taraması yazımıza bakabilirsiniz. Toplum düzeyinde ise en etkili korunma, kalp masajını bilen insanların ve halka açık şok cihazlarının çoğalmasıdır.
Hekiminize başvurun
- eforla ya da efordan hemen sonra bayıldıysanız
- bayılma hissiyle birlikte çarpıntınız oluyorsa
- ailenizde genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa
- kalp krizi geçirdiyseniz ya da kalp kasınız zayıfsa, ritim riski için
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- yere yığılan ve seslenince yanıt vermeyen kişi (hemen kalp masajına başlayın)
- normal nefes almayan ya da yalnızca iç çeker gibi soluyan kişi
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- soğuk terleme ve bulantıyla birlikte göğüs ağrısı
- bayılma
Sık sorulan sorular
Kalp krizi geçiren birine kalp masajı yapılır mı?
Kişi bilinçliyse ve nefes alıyorsa hayır; bu durumda 112'yi arayın, kişiyi rahat bir pozisyonda dinlendirin ve yanından ayrılmayın. Kişi yanıtsız hale gelir ve normal nefes almazsa kalp durması gelişmiştir; o zaman hemen kalp masajına başlayın.
Ani kalp durması yalnızca yaşlılarda mı olur?
Hayır. İleri yaşta daha sıktır, ancak gençlerde ve sporcularda da görülebilir. Gençlerde daha çok kalıtsal kalp kası ve ritim hastalıkları neden olur; bu yüzden aile öyküsü önemlidir.
Kalp durmasından sonra kişi iyileşebilir mi?
Evet. Erken başlanan kalp masajı ve hızlı şok cihazı kullanımıyla birçok kişi hayatta kalır ve normal yaşamına döner. Ne kadar erken müdahale edilirse şans o kadar yüksektir.
Kalp durmasının öncesinde belirti olur mu?
Bazen olur: göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı ya da bayılma birkaç dakika ya da gün önce görülebilir. Ancak birçok kişide hiçbir uyarı olmadan gelişir.
Evde kalp hastası varsa ne yapmalıyım?
Ev halkının kalp masajını öğrenmesi en değerli hazırlıktır. Adımlar için kalp masajı yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin ya da uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekimlerinize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, ventriküler aritmiler ve ani kardiyak ölümün önlenmesi kılavuzu
- European Resuscitation Council, resüsitasyon kılavuzu
- American Heart Association, kalp krizi ve kalp durması farkı hasta bilgilendirmesi