Otomatik eksternal defibrilatör (OED), kalbi aniden duran bir kişiye elektrik şoku vererek kalbin normal ritmine dönmesini sağlayabilen taşınabilir bir cihazdır. En önemli özelliği, hiç eğitim almamış birinin bile kullanabileceği şekilde tasarlanmış olmasıdır: cihaz sesli komutlarla ne yapacağınızı söyler ve şoka gerek olup olmadığına kendisi karar verir.
Ani kalp durmasında her dakika önemlidir. Kalp masajıyla birlikte erken kullanılan bir şok cihazı, hayatta kalma şansını belirgin şekilde artırır.
OED nedir, nerelerde bulunur?
Ani kalp durmalarının önemli bir bölümü, kalbin düzenli kasılmak yerine titremesine yol açan bir ritim bozukluğuyla başlar. Bu durumda kalp kan pompalayamaz. OED, bu ritmi tanır ve elektrik şokuyla düzeltmeye çalışır. Hangi durumlarda kalbin aniden durduğunu ani kalp durması yazımızda anlatıyoruz.
Halka açık şok cihazları genellikle havalimanları, alışveriş merkezleri, spor salonları, stadyumlar, okullar ve büyük işyerleri gibi kalabalık yerlerde, dikkat çekici renkteki dolaplarda bulunur. Sık bulunduğunuz yerlerde cihazın nerede olduğunu önceden öğrenmeniz, bir gün çok değerli olabilir.
Adım adım OED kullanımı
- Önce 112'yi arayın ve kalp masajına başlayın. Cihazı birinin getirmesini isteyin. Kalp masajının nasıl yapılacağı için kalp masajı yazımıza bakabilirsiniz.
- Cihazı açın. Cihaz gelir gelmez kapağını açın ya da açma düğmesine basın. Birçok cihaz kapak açılınca kendiliğinden çalışır ve konuşmaya başlar.
- Göğsü açın. Kişinin göğsündeki giysileri açın ya da kesin. Göğüs ıslaksa kurulayın. Göğse yapıştırılmış bir ilaç bandı varsa çıkarın.
- Pedleri yapıştırın. Pedlerin üzerindeki resimleri izleyin. Genellikle bir ped sağ köprücük kemiğinin altına, diğeri sol koltuk altının biraz altına, göğsün yan tarafına yapıştırılır.
- Kimse dokunmasın. Cihaz ritmi analiz ederken herkesin kişiden uzak durmasını sağlayın.
- Şok önerilirse, kimsenin dokunmadığından emin olun ve cihaz isterse şok düğmesine basın. Bazı cihazlar şoku kendiliğinden verir.
- Hemen kalp masajına devam edin. Şoktan sonra ya da şok önerilmezse, cihazın komutlarını izleyerek basılara hemen geri dönün. Pedleri çıkarmayın; cihaz aralıklarla yeniden analiz yapacaktır.
Özel durumlar
- Kalp pili ya da ICD taşıyan kişi. Göğüs derisinin altında küçük bir kabarıklık görürseniz, pedi bu cihazın tam üstüne değil, biraz uzağına yapıştırın; ICD yazımız.
- Islak ortam. Kişiyi su birikintisinden uzaklaştırın ve göğsü kurulayın. Kuru bir zeminde cihaz güvenle kullanılabilir.
- Kıllı göğüs. Pedler yapışmıyorsa, cihaz çantasındaki tıraş bıçağını kullanın ya da pedi sıkıca bastırın.
- Çocuklar. Birçok cihazda çocuk pedi ya da çocuk modu vardır. Bulunmuyorsa, yetişkin pedleri de kullanılabilir; bu durumda bir ped göğsün önüne, diğeri sırta yapıştırılabilir.
- Takılar. Pedin altına gelmedikçe çıkarmak için zaman kaybetmeyin.
Şok cihazından korkmayın
Birçok kişi, yanlış bir şey yapıp zarar vermekten korktuğu için cihaza dokunmaya çekinir. Oysa:
- OED, kalp ritmini kendisi analiz eder; şoka gerek yoksa şok vermez.
- Yanıt vermeyen ve normal nefes almayan birine cihazı bağlamak, bağlamamaktan her zaman daha iyidir.
- Sesli komutlar, sakin kalmanıza ve adımları sırayla uygulamanıza yardımcı olur.
- İyi niyetle ilk yardım yapan kişi, hayat kurtarmak için çaba göstermiş olur.
Önceden hazırlanın
- işyerinizde, okulunuzda ve spor salonunuzda şok cihazının yerini öğrenin
- uygulamalı bir ilk yardım eğitiminde cihazı maket üzerinde deneyin
- ailenizde ani kalp durması öyküsü varsa, bunu hekiminizle konuşun
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- yere yığılan ve seslenince yanıt vermeyen kişi
- normal nefes almayan ya da yalnızca iç çeker gibi soluyan kişi
- spor sırasında aniden yere düşen kişi
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- bayılma
Sık sorulan sorular
OED kullanmak için eğitim şart mı?
Hayır. Cihazlar eğitimsiz kişilerin de kullanabileceği şekilde tasarlanmıştır ve sesli komutlarla yönlendirir. Yine de bir eğitimde denemiş olmak, gerçek bir durumda daha hızlı ve sakin davranmanızı sağlar.
Yanlışlıkla şok verip kişiye zarar verebilir miyim?
Cihaz, şoka ihtiyaç duyulan bir ritim saptamadıkça şok vermez. Dikkat etmeniz gereken tek şey, analiz ve şok sırasında kimsenin kişiye dokunmamasıdır.
Şoktan sonra kalp masajına devam etmeli miyim?
Evet, hemen devam edin. Şok başarılı olsa bile kalbin etkili kan pompalamaya başlaması zaman alabilir. Cihaz, ne zaman yeniden analiz yapacağını size söyler.
Kalp pili olan birine OED kullanılabilir mi?
Evet. Pedi, göğüsteki cihazın tam üzerine değil biraz uzağına yapıştırmanız yeterlidir. Kalp pili ile yaşam hakkında kalp pili yazımıza bakabilirsiniz.
OED ile vücuda takılan şok cihazı (ICD) aynı mı?
Hayır. ICD, ani kalp durması riski yüksek kişilere takılan ve ritmi sürekli izleyen bir cihazdır. OED ise halka açık alanlarda bulunan ve dışarıdan uygulanan taşınabilir bir cihazdır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve uygulamalı bir ilk yardım eğitiminin ya da hekim muayenesinin yerine geçmez. Acil bir durumda her zaman 112'yi arayın, cihazın ve görevlinin yönlendirmelerini izleyin.
Kaynaklar
- European Resuscitation Council, temel yaşam desteği ve otomatik eksternal defibrilatör kullanımı kılavuzu
- American Heart Association, kardiyopulmoner resüsitasyon ve acil kardiyovasküler bakım kılavuzu
- International Liaison Committee on Resuscitation, resüsitasyon bilimi uzlaşı raporu