Uzun yıllar düzenli ve yoğun antrenman yapan kişilerin kalbi, bu yüke uyum sağlar: biraz büyür, duvarları kalınlaşabilir, istirahat nabzı düşer. Buna sporcu kalbi denir ve bir hastalık değil, antrenmanın doğal sonucudur.
Zorluk şurada: sporcu kalbinin bazı bulguları, belirli kalp hastalıklarının bulgularına benzer. Bu yazı, ikisinin nasıl ayırt edildiğini anlatır.
Sporcu kalbinde ne değişir?
- Kalp odacıkları genişler. Her atımda daha fazla kan pompalanabilir.
- Duvarlar bir miktar kalınlaşabilir. Özellikle güç sporlarında.
- İstirahat nabzı düşer. Kalp daha verimli çalıştığı için dinlenirken daha az atar; bradikardi yazımız.
- EKG'de bazı değişiklikler görülür. Yavaş ritim, bazı iletim farklılıkları ve voltaj artışı sporcularda sık bulunur.
- Efor kapasitesi artar.
Bu değişiklikler, dayanıklılık sporlarında (koşu, bisiklet, yüzme, kürek) daha belirgindir.
Neden hastalıkla karışır?
Sporcu kalbine benzeyen başlıca durumlar şunlardır:
- Kalp kasının kalınlaşmasıyla giden kalıtsal hastalık. Genç sporcularda ani kalp olaylarının önde gelen nedenlerinden biridir. Duvar kalınlığı sporcu kalbiyle örtüşebilir.
- Kalp odacıklarının genişlemesiyle giden kalp kası hastalıkları.
- Sağ karıncığı etkileyen kalıtsal bir kalp kası hastalığı. Özellikle dayanıklılık sporcularında karışabilir.
- Bazı ritim bozuklukları.
Ayrım önemlidir: sporcu kalbi olan birine yanlışlıkla hastalık tanısı konması gereksiz yasaklara yol açar; hastalığın sporcu kalbi sanılması ise tehlikelidir.
Ayrım nasıl yapılır?
- Ayrıntılı öykü. Egzersizle gelen bayılma, göğüs ağrısı, çarpıntı ya da ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü uyarıcıdır; ailesel kalp riski yazımız.
- EKG. Sporcuya özgü bulgular ile hastalık bulguları arasında ayrım yapılmasını sağlayan ölçütler vardır. Bu yüzden sporcu EKG'sinin, sporcu kalbini bilen biri tarafından yorumlanması önemlidir; EKG yazımız.
- Ekokardiyografi. Duvar kalınlığı, odacık boyutları ve kalbin gevşeme özellikleri incelenir; ekokardiyografi yazımız.
- Efor testi. Sporcu kalbinde efor kapasitesi yüksektir.
- Kalp MR. Belirsiz durumlarda kalp kasının dokusunu gösterir; kalp MR yazımız.
- Antrenmana ara verme. Bazı belirsiz durumlarda bir süre antrenmana ara verilip ölçümler tekrarlanır. Sporcu kalbinin değişiklikleri antrenman azaldığında gerileme eğilimindedir; hastalıkta ise bu gerileme beklenmez.
Sporcu kalbi zararlı mı?
Genel olarak hayır. Sporcu kalbi, kalbin artan yüke verdiği sağlıklı bir uyumdur. Ancak çok uzun yıllar süren, çok yoğun dayanıklılık antrenmanı yapan bazı kişilerde atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarının biraz daha sık görüldüğü bildirilmiştir; maraton ve kalp yazımız.
Bu, sporu bırakmak için bir gerekçe değil, belirtilere dikkat etmek için bir hatırlatmadır.
Kadın ve genç sporcularda farklar
Sporcu kalbinin görünümü herkes için aynı değildir. Kadın sporcularda duvar kalınlaşması genellikle daha sınırlı kalır; bu nedenle kadın bir sporcuda belirgin kalınlaşma görülürse hastalık olasılığı daha dikkatle araştırılır.
Ergenlik çağındaki sporcularda ise kalp hâlâ büyümektedir ve EKG'de yaşa bağlı bazı olağan değişiklikler görülür. Bu yüzden genç sporcuların EKG'leri yetişkin ölçütlerle değil, yaşa uygun ölçütlerle yorumlanmalıdır. Aile öyküsü bu yaş grubunda özellikle değerlidir: ailede genç yaşta ani ölüm ya da kalıtsal kalp kası hastalığı varsa, bu bilgi tetkik planını doğrudan değiştirir.
Sporcularda bekletilmemesi gerekenler
- egzersiz sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma
- egzersizle gelen göğüs ağrısı
- antrenman sırasında ya da istirahatte çarpıntı
- açıklanamayan performans düşüşü ve olağandışı yorgunluk
- ailede genç yaşta ani ölüm öyküsünün öğrenilmesi
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- sahada ya da antrenmanda ani yığılma ve yanıt vermeme
- nefes almama ya da düzensiz nefes alma
- egzersiz sırasında bayılma
- şiddetli göğüs ağrısıyla birlikte solukluk ve terleme
Yanıt vermeyen ve normal nefes almayan kişide kalp masajına başlayın ve varsa otomatik şok cihazını getirtin.
Sık sorulan sorular
Nabzım istirahatte çok düşük, sorun var mı?
Düzenli antrenman yapan kişilerde istirahat nabzının düşük olması sıktır ve genellikle sağlıklı bir uyumdur. Baş dönmesi, bayılma ya da belirgin halsizlik eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
EKG'm anormal çıktı, spor yasak mı?
Mutlaka değil. Sporcularda görülen birçok EKG değişikliği antrenmanın doğal sonucudur. Şüpheli bir bulgu varsa ek tetkiklerle netleştirilir. Değerlendirme tamamlanana kadar yoğun spora ara verilmesi istenebilir.
Sporu bırakırsam kalbim küçülür mü?
Sporcu kalbinin değişiklikleri antrenman azaldığında büyük ölçüde gerileme eğilimindedir. Bu, sporcu kalbinin bir hastalık olmadığını gösteren özelliklerden biridir.
Amatör sporcularda da sporcu kalbi görülür mü?
Haftada birkaç saat spor yapan amatörlerde değişiklikler genellikle belirgin değildir. Sporcu kalbi, uzun yıllar ve yüksek hacimde antrenman yapan kişilerde daha belirgin görülür.
Sporcu olarak düzenli kalp kontrolü yaptırmalı mıyım?
Özellikle rekabetçi ve yoğun spor yapanlarda düzenli değerlendirme önerilir. Sıklığı hekiminiz belirler. Genç sporcular için spor öncesi tarama yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Spor kararı ve tetkikler hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, spor kardiyolojisi ve egzersiz kılavuzu
- European Association of Preventive Cardiology, sporcu EKG yorumlama önerileri
- Türk Kardiyoloji Derneği, spor kardiyolojisi uzlaşı raporu