Kas kütlesini hızla artırmak, performansı yükseltmek ya da kilo vermek için kullanılan maddeler, yalnızca profesyonel sporda değil spor salonlarında da giderek yaygınlaşıyor. Bu maddelerin önemli bir bölümü kalp ve damarlar üzerinde ciddi ve bazen kalıcı etkiler bırakır.
Bu yazı, bu maddelerin kalbe etkilerini yargılamadan anlatır. Amaç, bilgiyle karar verilmesini ve kullanan kişilerin kontrol yaptırmasını sağlamaktır.
Hangi maddeler?
Bu başlıkta birkaç farklı grup bulunur:
- Anabolik androjenik steroidler. Kas kütlesini artırmak için kullanılan, erkeklik hormonu türevi maddeler.
- Uyarıcılar. Performansı ve dikkati artırmak, iştahı bastırmak için.
- Büyüme hormonu ve benzeri maddeler.
- Kan yapımını artıran maddeler. Dayanıklılık sporlarında.
- Kilo verdirici ve yağ yakıcı olarak satılan ürünler. Bir bölümü beyan edilmemiş uyarıcılar içerir.
- Bazı "doğal" takviyeler. İçeriği etiketle uyuşmayabilir.
Bu yazıda bilinçli olarak ürün ve marka adı verilmemiştir.
Steroidlerin kalbe etkileri
- Kolesterol tablosu bozulur. HDL belirgin düşer, LDL yükselir; HDL yazımız.
- Tansiyon yükselir.
- Kalp kası kalınlaşır ve sertleşir. Sporcu kalbinden farklı olarak, bu kalınlaşma kalbin gevşeme ve pompalama işlevini bozabilir; sporcu kalbi yazımız.
- Pompalama gücü azalabilir. Uzun süreli kullanımda kalp yetmezliği gelişebilir.
- Kan pıhtılaşmaya daha yatkın hâle gelir. Kan yoğunlaşabilir.
- Ritim bozukluklarına yatkınlık artar.
- Genç yaşta kalp krizi ve inme riski artar. Genç yaşta kalp krizi yazımız.
Uyarıcıların kalbe etkileri
- ani tansiyon ve nabız yükselmesi
- kalbi besleyen damarlarda kasılma
- ritim bozuklukları; egzersizde çarpıntı yazımız
- özellikle sıcak ortamda ve yoğun egzersizle birlikte ciddi olaylar
Kullandıysanız ya da kullanıyorsanız
Bu maddeleri kullanan ya da geçmişte kullanmış biriyseniz, en önemli adım hekiminize açıkça söylemektir. Hekimin görevi yargılamak değil, riskinizi doğru değerlendirmektir.
- Tansiyon ölçümü.
- Kan yağları ve kan sayımı. Kan yoğunluğu önemlidir.
- Karaciğer ve böbrek testleri.
- EKG ve ekokardiyografi. Kalp kasının durumunu gösterir; ekokardiyografi yazımız.
- Hormon değerlendirmesi. Bırakma sürecinde önemlidir.
Bırakmak isteyenler için süreç tıbbi destekle daha güvenli ve kolay geçer. Aniden bırakma döneminde ortaya çıkabilen hormonal ve ruhsal yakınmalar için destek alınabilir.
Doğal yollarla gelişim
- Kademeli ve düzenli antrenman. Ağırlık antrenmanı yazımız.
- Yeterli ve dengeli beslenme. Özellikle yeterli protein.
- Yeterli uyku ve dinlenme. Kas gelişimi dinlenmede olur.
- Gerçekçi hedefler. Hızlı sonuç vaat eden ürünlere karşı temkinli olun.
- Takviye kullanmadan önce danışın. Takviye etkileşimi yazımız.
Gençler ve aileler için
Performans artırıcı madde kullanımı yalnızca profesyonel sporcularda değil, spor salonuna giden gençlerde de görülür. Hızlı kas kazanımı vaat eden ürünler sosyal medyada kolayca yayılır ve riskleri çoğu zaman anlatılmaz.
Aileler için birkaç işaret dikkat çekicidir: kısa sürede olağandışı kas kazanımı, sivilcelerde belirgin artış, ruh hâlinde ani dalgalanmalar ve öfke patlamaları, uyku bozukluğu. Böyle bir durumda yargılamadan konuşmak ve bir hekimle görüşmeyi önermek en doğru yaklaşımdır. Gençlik döneminde hormon dengesine yapılan müdahalelerin etkileri kalıcı olabilir.
Hekime başvurun
- egzersizle gelen göğüs ağrısı ya da nefes darlığı
- çarpıntı ya da düzensiz nabız
- tansiyonun yüksek ölçülmesi
- bacaklarda şişlik ve hızlı kilo artışı
- performansta açıklanamayan düşüş
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- çarpıntıyla birlikte bayılma ya da bayılacak gibi olma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- ani ve şiddetli baş ağrısı
- bir bacakta ani şişlik, ısı artışı ve ağrı
Acilde kullandığınız maddeleri mutlaka söyleyin; doğru tedavi için gereklidir.
Sık sorulan sorular
Kısa süre kullandım, kalbim zarar görmüş olabilir mi?
Etkiler kullanım süresine ve miktarına göre değişir. Kısa süreli kullanımda bile kolesterol ve tansiyon değişiklikleri görülebilir. Bir değerlendirme yaptırmak, durumunuzu netleştirmenin en doğru yoludur.
Bıraktıktan sonra kalbim düzelir mi?
Kolesterol ve tansiyon gibi bazı değişiklikler bırakıldıktan sonra düzelme eğilimindedir. Kalp kasındaki bazı değişiklikler ise uzun süre sürebilir. Bu yüzden bıraktıktan sonra da takip önerilir.
Hekime söylersem yargılanır mıyım?
Hekimin görevi sizi yargılamak değil, sağlığınızı korumaktır. Kullandığınız maddeleri bilmeden doğru değerlendirme ve tedavi yapılamaz. Açık olmak, sizin yararınızadır.
Spor salonunda satılan takviyeler güvenli mi?
Bir bölümü güvenlidir, bir bölümü ise beyan edilmemiş uyarıcılar ya da hormon benzeri maddeler içerebilir. Kalp hastasıysanız ya da risk başlıklarınız varsa kullanmadan önce hekiminize danışın.
Yağ yakıcı ürünler kalbe zararlı mı?
Bu ürünlerin önemli bir bölümü uyarıcı içerir ve çarpıntı, tansiyon yükselmesi ve ritim bozukluklarına yol açabilir. Kalıcı kilo kontrolü için güvenli yol, beslenme ve harekettir; kilo verme yazımız.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Değerlendirme ve tedavi kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ürün adı, marka ve doz verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, spor kardiyolojisi ve egzersiz kılavuzu
- World Anti-Doping Agency, yasaklı maddeler listesi ve sağlık etkileri
- Türk Kardiyoloji Derneği, spor kardiyolojisi uzlaşı raporu