Egzersiz sırasında kalbin hızlanması ve atışlarının hissedilmesi tamamen normaldir. Kalp, çalışan kaslara daha fazla kan göndermek için hızlanır. Ancak bazı çarpıntılar olağan uyumdan farklıdır ve bir ritim bozukluğunun işareti olabilir.
Bu yazı, olağan ile olağan olmayanı ayırt etmeye yarayan ipuçlarını anlatır.
Olağan olan
- Eforla orantılı hızlanma. Tempo arttıkça nabız artar, azaldıkça düşer.
- Düzenli atış. Hızlı ama ritmik.
- Kademeli yükselme ve düşüş. Egzersiz bitince birkaç dakika içinde nabız düşmeye başlar.
- Kalp atışlarını hissetmek. Özellikle yoğun egzersizde ya da egzersiz sonrası uzanınca.
- Sıcakta, sıvı eksikliğinde ve yorgunken daha yüksek nabız.
Olağan olmayan
- Ani başlayan ve ani biten çarpıntı. "Düğmeye basılmış gibi" başlaması.
- Eforla orantısız hızlanma. Hafif tempoda bile nabzın aniden çok yükselmesi.
- Egzersiz bitince devam etmesi. Dinlenince düşmeyen yüksek nabız.
- Düzensiz atış. Tamamen düzensiz, karmakarışık ritim; atriyal fibrilasyon yazımız.
- Eşlik eden belirtiler. Baş dönmesi, göz kararması, göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma hissi.
- Performansın aniden düşmesi.
Olası nedenler
- Supraventriküler taşikardi. Ek iletim yollarına bağlı, ani başlayıp ani biten hızlı ritim. Gençlerde sık görülür ve tedavi edilebilir; taşikardi yazımız ve ablasyon yazımız.
- Ekstra atımlar. Genellikle zararsızdır, egzersizle azalabilir; ekstrasistol yazımız.
- Atriyal fibrilasyon. Özellikle orta yaş üstü dayanıklılık sporcularında.
- Karıncıktan kaynaklanan ritim bozuklukları. Daha seyrektir ama daha ciddidir; kalp kası hastalıklarıyla ilişkili olabilir.
- Sıvı ve tuz dengesizliği.
- Kafein, enerji içecekleri ve uyarıcılar. Kafein yazımız.
- Kansızlık ve tiroid.
- Hastalık sonrası erken antrenman.
Çarpıntı sırasında ne yapmalı?
- Egzersizi durdurun. Oturun ya da uzanın.
- Nabzınızı kontrol edin. Hızı ve düzenini not edin.
- Ne kadar sürdüğünü ve nasıl bittiğini not edin.
- Mümkünse kayıt alın. Belirti sırasında çekilen bir EKG, tanının en değerli parçasıdır. Akıllı saatin ritim kaydı da yardımcı olabilir, ancak tanı koymaz.
- Belirti geçene kadar egzersize dönmeyin.
Değerlendirme
- EKG; EKG yazımız
- ritim Holteri ya da daha uzun süreli kayıt; Holter yazımız
- efor testi; çarpıntıyı kontrollü ortamda ortaya çıkarmak için; efor testi yazımız
- ekokardiyografi; ekokardiyografi yazımız
- kan testleri: kansızlık, tiroid, tuz dengesi
Hekiminize ne götürmelisiniz?
Egzersizle ilgili çarpıntıda en değerli bilgi, sizin tuttuğunuz kayıttır. Muayeneye giderken şu başlıkları yazılı olarak götürün:
- çarpıntının hangi egzersiz sırasında ve hangi yoğunlukta başladığı
- ani mi başladığı, yavaş mı hızlandığı
- ne kadar sürdüğü ve nasıl sona erdiği
- ölçebildiyseniz nabız hızı ve düzeni
- eşlik eden belirtiler
- o gün kafein, enerji içeceği ya da takviye kullanıp kullanmadığınız
- varsa akıllı saat kayıtları
Antrenmana ne zaman dönülür?
Değerlendirme tamamlanana kadar yoğun antrenmana ara verilmesi genellikle önerilir. Nedeni zararsız bulunursa kısıtlama olmadan dönülür. Tedavi gerektiren bir ritim bozukluğu saptanırsa, dönüş zamanı tedaviye göre belirlenir; birçok ritim bozukluğunda tedaviden sonra spora tam dönüş mümkündür.
Isınma ve soğumanın rolü
Egzersize doğrudan yüksek tempoyla başlamak ve aniden durmak, nabzın ani yükselip düşmesine yol açar. Bu ani geçişler bazı kişilerde çarpıntı hissini artırabilir. Başta ve sonda birkaç dakikalık yavaş tempolu ısınma ve soğuma, kalbin yüke kademeli uyum sağlamasına yardım eder.
Spora ara verin ve başvurun
- ani başlayıp ani biten hızlı çarpıntı
- düzensiz ritim hissi
- dinlenince geçmeyen yüksek nabız
- çarpıntıyla birlikte baş dönmesi ya da göz kararması
- çarpıntıyla birlikte göğüs ağrısı ya da nefes darlığı
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- çarpıntı sırasında bayılma
- çarpıntıyla birlikte göğüs ağrısı ve soğuk terleme
- yanıt vermeme ya da ani yığılma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
Yanıt vermeyen ve normal nefes almayan kişide kalp masajına başlayın ve varsa otomatik şok cihazını getirtin.
Sık sorulan sorular
Koşarken kalbimin hızlı atmasını hissediyorum, normal mi?
Evet, egzersizde kalbin hızlanması ve bunun hissedilmesi olağandır. Önemli olan hızlanmanın eforla orantılı, düzenli olması ve dinlenince azalmasıdır.
Egzersizden sonra kalbim atlıyor gibi oluyor.
Egzersiz sonrası dinlenme döneminde ekstra atımlar sık hissedilir ve genellikle zararsızdır. Sık tekrarlıyorsa, baş dönmesi ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
Akıllı saatim yüksek nabız uyarısı verdi.
Egzersiz sırasında yüksek nabız uyarıları olağan olabilir. Önemli olan, nabzın efor ile uyumlu olup olmadığı ve belirtilerin eşlik edip etmediğidir. Cihaz ölçümleri egzersiz sırasında hatalı da olabilir. Belirti varsa elle ölçün ve hekiminize başvurun.
Ritim bozukluğu tanısı aldım, spor yapabilir miyim?
Birçok ritim bozukluğunda spor yapılabilir; bazılarında tedaviden sonra kısıtlama tamamen kalkar. Karar ritim bozukluğunun türüne göre verilir. Hekiminizle kişisel sınırlarınızı netleştirin.
Enerji içeceği içip antrenmana çıkmak sorun olur mu?
Yüksek kafein ve uyarıcı içeriği egzersizle birleştiğinde çarpıntıyı ve ritim bozukluklarını tetikleyebilir. Özellikle ritim sorunu olanlarda önerilmez.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Çarpıntının nedeni tetkiklerle belirlenir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, spor kardiyolojisi ve egzersiz kılavuzu
- European Society of Cardiology, supraventriküler taşikardi tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, aritmi uzlaşı raporu