Kawasaki hastalığı, özellikle küçük çocuklarda görülen ve damarlarda iltihaba yol açan bir hastalıktır. Nadir görülür, ancak önemi büyüktür: çocuklarda sonradan edinilen kalp hastalıklarının önde gelen nedenlerinden biridir. İyi haber, erken tanı ve tedaviyle kalp tutulumu riskinin belirgin biçimde azalmasıdır.
Bu yazı, ailelerin tanımasını kolaylaştırmak için belirtileri ve süreci anlatır. Tanı ve tedavi çocuk hekimlerine aittir.
Nedir?
Kawasaki hastalığında orta büyüklükteki damarların duvarında iltihap gelişir. En önemli sorun, bu iltihabın kalbi besleyen koroner damarları etkileyebilmesidir. Etkilenen damarda genişleme, yani anevrizma oluşabilir.
Nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bulaşıcı değildir; kardeşlere ya da arkadaşlara geçmez. Genellikle beş yaş altındaki çocuklarda görülür, ancak daha büyük çocuklarda da olabilir.
Belirtiler
Hastalığın merkezinde, günlerce süren ve ateş düşürücülere yeterince yanıt vermeyen yüksek ateş vardır. Buna aşağıdaki bulgulardan bir kısmı eşlik eder:
- Gözlerde çapaksız kızarıklık. Her iki gözde, akıntı olmadan.
- Dudak ve ağız değişiklikleri. Kızarık, kuru, çatlamış dudaklar; çilek görünümünde dil; boğazda kızarıklık.
- Döküntü. Gövdede yaygın, farklı görünümlerde olabilir.
- El ve ayaklarda değişiklik. Başlangıçta şişlik ve kızarıklık; iyileşme döneminde parmak uçlarından başlayan soyulma.
- Boyunda lenf bezi büyümesi. Genellikle tek taraflı.
- Belirgin huzursuzluk. Çocuk olağandışı derecede mutsuz ve rahatsızdır.
Önemli bir not: tüm bulgular aynı anda görülmeyebilir ve bazı çocuklarda tablo eksik seyreder. Bu yüzden günlerce süren açıklanamayan ateşte bu hastalığın akla getirilmesi başlı başına değerlidir.
Neden erken tanı bu kadar önemli?
Tedavinin koroner damar tutulumunu önlemedeki etkisi, zamanında başlandığında en yüksektir. Gecikme, kalp tutulumu olasılığını artırır. Bu nedenle ateşi günlerdir süren ve yukarıdaki bulgulardan bazıları olan bir çocukta beklemek yerine hekime başvurmak gerekir.
Tanı ve tedavi
- Klinik tanı. Bu hastalığın tanısını koyan tek bir test yoktur; tanı belirtilerin bir arada değerlendirilmesiyle konur.
- Kan testleri. İltihap belirteçleri ve diğer değerler tanıyı destekler.
- Ekokardiyografi. Koroner damarlar ve kalbin işlevi değerlendirilir. Tanı anında ve iyileşme sürecinde tekrarlanır; ekokardiyografi yazımız.
- Hastanede tedavi. İltihabı baskılayan ve damar tutulumunu önlemeye yönelik tedaviler uygulanır. Bu yazıda bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir.
Taburculuk sonrası
- Kontrol ekokardiyografileri. Belirlenen aralıklarla yapılır; aksatmayın.
- İlaçları hekimin söylediği süre boyunca kullanın. Kendi kararınızla kesmeyin.
- Aşı takvimini hekiminizle konuşun. Tedavide kullanılan bazı ilaçlar, bazı aşıların zamanlamasını etkileyebilir; aşı yazımız.
- Bazı viral enfeksiyonlarda dikkatli olun. Kullanılan ilaçlarla ilgili özel durumlar olabilir; çocuğunuz hastalanırsa bunu hekiminize bildirin.
- Parmak uçlarındaki soyulma beklenir. İyileşme döneminin parçasıdır.
Koroner tutulum olmadıysa uzun dönem sonuç genellikle çok iyidir ve çocuk normal hayatına döner. Koroner tutulum olduysa takip daha uzun ve ayrıntılı planlanır; gerekirse ek tedaviler kullanılır ve bu çocukların erişkin yaşta da izlenmesi gerekir.
Uzun vadeli notlar
- Tanıyı ve ekokardiyografi sonuçlarını saklayın. Çocuğunuz büyüdüğünde kendi hekimine anlatabilmelidir.
- Kalp dostu yaşam alışkanlıklarını erken kurun. Sigarasız ortam, düzenli hareket, dengeli beslenme; çocuklukta kalp sağlığı yazımız.
- Spor konusunu netleştirin. Koroner tutulum yoksa genellikle kısıtlama gerekmez; tutulum varsa sınırlar hekimle belirlenir.
- Erişkin yaşta kalp risk başlıklarını ihmal etmeyin. Özellikle koroner tutulum geçirmiş olanlarda.
Çocuk hekimine başvurun
Aşağıdaki durumda beklemeden değerlendirme isteyin:
- birkaç günü aşan ve ateş düşürücülere yanıt vermeyen yüksek ateş
- ateşle birlikte çapaksız göz kızarıklığı
- ateşle birlikte kızarık, çatlamış dudaklar ve çilek görünümünde dil
- ateşle birlikte el ve ayaklarda şişlik ve kızarıklık
- ateşle birlikte döküntü ve belirgin huzursuzluk
Acil durum: 112'yi arayın
Çocuğunuzda aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- yanıt vermeme ya da uyandırılamama
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- dudaklarda ya da tırnaklarda morarma
- bayılma
- soğuk, soluk ve nemli cilt ile belirgin halsizlik
- nöbet geçirme
Sık sorulan sorular
Kawasaki hastalığı bulaşıcı mı?
Hayır. Kardeşlere, arkadaşlara ya da okula geçmez. Nedeni tam olarak bilinmese de bulaşıcı bir hastalık gibi yayılmadığı bilinmektedir.
Tekrarlar mı?
Tekrarlama olasılığı düşüktür, ancak mümkündür. Bu nedenle daha önce Kawasaki hastalığı geçirmiş bir çocukta yeniden uzun süren ateş olursa bunu hekime mutlaka söyleyin.
Kalbi etkilendi mi, nasıl anlarız?
Koroner damarların durumu ekokardiyografiyle değerlendirilir. Bu inceleme tanı anında ve iyileşme sürecinde belirli aralıklarla tekrarlanır. Sonuçları saklayın ve her kontrolde yanınızda götürün.
Çocuğum ileride kalp hastası olur mu?
Koroner tutulum olmadıysa uzun dönem sonuç genellikle çok iyidir. Tutulum olduysa takip ve gerekirse tedavi uzun süreli planlanır. Her durumda kalp dostu yaşam alışkanlıkları ve erişkin yaşta düzenli kontrol yararlıdır.
Aşılarını ne zaman yaptırabilirim?
Tedavide kullanılan bazı ilaçlar, bazı aşıların etkisini ve zamanlamasını etkileyebilir. Aşı takvimini çocuk hekiminizle birlikte yeniden planlayın; kendi başınıza erteleme ya da öne alma kararı vermeyin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları çocuk hekimlerine aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- Association for European Paediatric Cardiology, Kawasaki hastalığı önerileri
- European League Against Rheumatism, çocukluk çağı vaskülitleri önerileri
- Türk Pediatrik Kardiyoloji ve Kalp Cerrahisi Derneği, Kawasaki hastalığı uzlaşı raporu