Bacakta oluşan bir pıhtı, tek başına ciddi bir sorundur. Ancak asıl tehlike, bu pıhtının yerinden kopup akciğere gitmesidir. Bu nedenle derin ven trombozu, geciktirilmeden değerlendirilmesi gereken bir tablodur.
Bu yazı, belirtileri, riski artıran durumları ve süreci anlatır. Şüpheniz varsa beklemeyin; tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir.
Nedir?
Bacakta iki toplardamar sistemi vardır: cilde yakın yüzeysel damarlar ve kasların arasında ilerleyen derin damarlar. Kanın büyük bölümü derin sistemden taşınır.
Derin ven trombozunda bu derin damarlardan birinde pıhtı oluşur. Akış engellenir, bacakta basınç artar ve şişlik ortaya çıkar. Yüzeysel damarlardaki pıhtı ise farklı ve genellikle daha az ciddi bir tablodur.
Belirtiler
En ayırt edici özellik, belirtilerin tek bacakta olması ve yeni başlamasıdır:
- Tek bacakta şişlik. Genellikle baldırda başlar.
- Ağrı ve gerginlik. Baldırda kramp benzeri, ayakta durunca ya da yürüyünce artan.
- Isı artışı. Bacak diğerine göre daha sıcak.
- Kızarıklık ya da morumsu renk değişikliği.
- Yüzeysel damarların belirginleşmesi.
- Bacağa dokunulunca hassasiyet.
Önemli bir uyarı: bazı hastalarda hiçbir belirti olmaz ve tablo ilk kez akciğer embolisiyle ortaya çıkar. Ayrıca her bacak şişliği pıhtı değildir; bacak şişmesi ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.
Riski artıran durumlar
- Uzun süre hareketsizlik. Uzun yolculuklar, yatak istirahati, alçı.
- Cerrahi girişimler. Özellikle kalça, diz ve karın ameliyatları.
- Kırıklar ve travma.
- Kanser ve kanser tedavileri.
- Gebelik ve doğum sonrası dönem.
- Hormon içeren doğum kontrol yöntemleri ve hormon tedavisi. Doğum kontrol ve pıhtı riski yazımız.
- Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları.
- Daha önce pıhtı geçirmiş olmak.
- Obezite.
- Sigara.
- İleri yaş.
- Bazı iltihabi ve otoimmün hastalıklar. İlgili yazımız.
Tanı
- Muayene ve risk değerlendirmesi. Olasılığı tahmin eden puanlama sistemleri kullanılır.
- Kan testi. Pıhtı yıkım ürünlerini gösteren bir test, düşük olasılıklı hastalarda pıhtıyı dışlamak için kullanılır.
- Renkli Doppler ultrason. Tanının temel tetkikidir. Ağrısızdır ve ışın içermez.
- İleri görüntüleme. Bazı durumlarda gerekebilir.
- Akciğer embolisi şüphesi varsa akciğer damarlarının görüntülenmesi. Akciğer embolisi yazımız.
Tedavi ve süreç
Tedavinin amacı pıhtının büyümesini engellemek, akciğere gitmesini önlemek ve tekrarını azaltmaktır.
- Kan sulandırıcı tedavi. Temel tedavidir. Süresi, pıhtının nedenine göre değişir: geçici bir nedene bağlıysa daha kısa, neden bulunamadıysa ya da tekrarlıyorsa daha uzun olabilir. Kan sulandırıcı rehberimiz.
- Basınçlı çorap. Şişliği ve uzun dönem yakınmaları azaltmak için önerilebilir.
- Hareket. Yatak istirahati genellikle önerilmez; erken yürüyüş tercih edilir.
- Seçilmiş hastalarda girişimsel tedavi. Yaygın ve ağır pıhtılarda gündeme gelebilir.
- Neden araştırması. Özellikle genç yaşta, tekrarlayan ya da açıklanamayan pıhtılarda pıhtılaşma bozukluğu ve altta yatan hastalıklar araştırılır.
Uzun dönemde bir bölüm hastada bacakta kalıcı şişlik, ağrı ve cilt değişiklikleri gelişebilir. Bu tabloyu azaltmak için çorap kullanımı ve düzenli yürüyüş önemlidir; kronik venöz yetmezlik yazımıza bakabilirsiniz.
Korunma
- Uzun yolculuklarda düzenli hareket edin. Saatte bir ayağa kalkın, oturarak ayak bileği hareketleri yapın; uçak yolculuğu yazımız.
- Bol su için, alkolden kaçının.
- Ameliyat sonrası erken hareket edin. Ekibinizin verdiği plana uyun.
- Risk taşıyorsanız yolculukta çorap kullanmayı hekiminize sorun.
- Sigarayı bırakın. Bırakma yazımız.
- Kilo kontrolü sağlayın.
- Pıhtı öykünüzü her hekiminize söyleyin. Ameliyat ve gebelik planlarında belirleyicidir.
Aynı gün başvurun
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin:
- tek bacakta yeni başlayan şişlik
- baldırda yeni başlayan ağrı ve gerginlik
- bacakta ısı artışı ve kızarıklık
- uzun bir yolculuk ya da ameliyat sonrası bacak yakınması
- kan sulandırıcı kullanırken yeni bacak şişliği
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- derin nefes alınca artan ani göğüs ağrısı
- öksürükle kan gelmesi
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- hızlı kalp atışıyla birlikte halsizlik ve soğuk terleme
- bacakta ani, şiddetli ağrı ve morarma
- kan sulandırıcı kullanırken durdurulamayan kanama
Sık sorulan sorular
Her bacak şişliği pıhtı mıdır?
Hayır. Bacak şişliğinin en sık nedenleri arasında venöz yetmezlik, kalp yetmezliği, böbrek sorunları, bazı ilaçlar ve uzun süre ayakta durmak yer alır. Pıhtıyı düşündüren, şişliğin tek taraflı ve yeni başlamış olmasıdır. Ayrımı hekiminiz yapar.
Masaj yaptırabilir miyim?
Pıhtı şüphesi varsa bacağa masaj yapılmamalı ve ovulmamalıdır. Tanı konana kadar bekleyin. Şüpheniz varsa yürümek yerine hekime başvurun.
Kan sulandırıcıyı ne kadar kullanacağım?
Süre, pıhtının nedenine ve tekrarlama riskinize göre belirlenir. Ameliyat ya da uzun yolculuk gibi geçici bir nedene bağlıysa süre daha kısa olabilir; neden bulunamadıysa ya da tekrarlıyorsa uzun sürebilir. Kararı hekiminiz verir; kendi başınıza kesmeyin.
Uçak yolculuğu pıhtı yapar mı?
Uzun süre hareketsiz oturmak riski artırır, ancak sağlıklı kişilerde bu risk düşüktür. Risk taşıyanlarda ise önlem alınmalıdır: düzenli hareket, bol su ve gerekiyorsa basınçlı çorap. Daha önce pıhtı geçirdiyseniz yolculuk öncesi hekiminize danışın.
Tekrarlar mı?
Tekrarlama olasılığı vardır ve bu olasılık, pıhtının nedenine göre değişir. Geçici bir nedene bağlı pıhtılarda tekrar riski daha düşüktür. Bu yüzden nedenin araştırılması ve tedavi süresinin doğru belirlenmesi önemlidir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut pulmoner emboli tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society for Vascular Surgery, venöz tromboz yönetimi kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, venöz tromboembolizm uzlaşı raporu