Ameliyat tarihi belli olduğunda hastaların çoğu kendini çaresiz hisseder. Oysa bu dönemde yapabileceğiniz çok şey vardır ve bunların bir kısmı sonucu doğrudan etkiler. Hazırlık, ameliyatın bir parçasıdır.
Bu yazı, ameliyat öncesi dönemde yapılacakları toplar. Size özel talimatlar ekibinizden gelir ve onlar önceliklidir.
İlaçlar: en kritik başlık
Ameliyat öncesi en çok hataya açık konu ilaçlardır. İki yönlü risk vardır: gereksiz kesilen bir ilaç da, kesilmesi gerekirken devam edilen bir ilaç da sorun yaratabilir.
- Tam listenizi çıkarın. Reçeteli ilaçlar, reçetesiz aldıklarınız, takviyeler, bitkisel ürünler ve vitaminler dahil. Kutuları da yanınıza alın.
- Kan sulandırıcıları özellikle belirtin. Bu grubun ne zaman kesileceği ve gerekiyorsa yerine ne konacağı ayrı bir plan gerektirir. Kendi başınıza kesmeyin; kan sulandırıcı rehberimiz.
- Bitkisel ürünleri ve takviyeleri mutlaka söyleyin. Bazıları kanamayı artırır ve ameliyattan önce kesilmesi gerekir; etkileşim yazımız.
- Diyabet ilaçlarınızın ameliyat sabahı nasıl kullanılacağını sorun. Aç kalınacağı için düzen değişir.
- Hangi ilaçları ameliyat sabahı bir yudum suyla alacağınızı yazılı isteyin.
- Alerjilerinizi bildirin. İlaç, gıda ve bant alerjileri dahil.
Ameliyattan haftalar önce
- Sigarayı bırakın. Bu maddenin ameliyat sonuçları üzerindeki etkisi çok belirgindir: akciğer komplikasyonları ve yara iyileşme sorunları azalır. Bırakmak için ne kadar erken başlanırsa o kadar iyidir; bırakma yazımız.
- Diş kontrolü yaptırın. Ağızdaki enfeksiyon odakları, özellikle kapak ameliyatı öncesinde önemlidir ve ameliyattan önce tedavi edilmesi istenir.
- Nefes egzersizlerine erken başlayın. Size verilen cihazı ameliyattan önce kullanmaya başlamak, sonrasında işinizi kolaylaştırır.
- Mümkün olduğunca hareketli kalın. Hekiminizin izin verdiği ölçüde yürüyüş yapın; ameliyata iyi kondisyonla girmek iyileşmeyi hızlandırır.
- Beslenmenizi düzenleyin. Yeterli protein alımı yara iyileşmesi için önemlidir. Katı diyet yapmayın.
- Şekerinizi ve tansiyonunuzu kontrol altına alın.
- Kansızlığınız varsa bildirin. Ameliyat öncesi düzeltilmesi gerekebilir; anemi yazımız.
- Evi hazırlayın. Sık kullandığınız eşyaları bel hizasına alın; yüksek raflara uzanmanız gerekmesin. Yatağı ve oturma düzenini kolları zorlamadan kalkabileceğiniz biçimde ayarlayın.
- Yardım planı yapın. İlk haftalarda yanınızda birinin olması gerekir.
Yapılacak tetkikler
Ameliyat öncesi değerlendirme genellikle şunları içerir:
- kan sayımı, böbrek ve karaciğer testleri, kan grubu
- EKG ve akciğer görüntülemesi
- ekokardiyografi; ekokardiyografi yazımız
- anjiyografi ya da damar haritası; anjiyografi rehberimiz
- boyun damarlarının ultrasonla değerlendirilmesi; karotis yazımız
- solunum fonksiyon testi, gerekiyorsa
- anestezi değerlendirmesi
- diş hekimi değerlendirmesi
Ameliyattan bir gün önce
- Aç kalma talimatına uyun. Saatleri ekibinizden yazılı alın.
- Önerilen sabunla duş alın. Cilt hazırlığı enfeksiyon riskini azaltır.
- Takı, protez ve oje çıkarın. Tırnak boyası oksijen ölçümünü etkiler.
- Tıraş konusunda kendi başınıza hareket etmeyin. Gerekiyorsa hastanede yapılır.
- Değerli eşyalarınızı evde bırakın.
- Onam formunu okuyun. Anlamadığınız yeri sormak hakkınızdır.
- Sorularınızı yazın. O anda akla gelmez.
Yanınıza almanız gerekenler
- kimlik ve sağlık belgeleriniz
- ilaçlarınızın kutuları ve güncel liste
- eski tetkik sonuçlarınız ve raporlarınız
- gözlük, işitme cihazı, protez
- önden düğmeli, bol gecelik ya da pijama
- kaymaz tabanlı, arkası kapalı terlik
- kişisel bakım ürünleri
- şarj kablosu
- küçük bir yastık; öksürürken göğse bastırmak için
- yakınlarınızın telefon numaraları, yazılı olarak
Ekibinize sorulacaklar
- Ameliyat ne kadar sürecek?
- Yoğun bakımda ne kadar kalacağım?
- Toplam hastanede kalış süresi tahminen ne kadar?
- Hangi ilaçları ne zaman keseceğim, hangilerini sürdüreceğim?
- Ameliyat sabahı hangi ilaçları alacağım?
- Ameliyattan sonra hangi kısıtlamalar olacak ve ne kadar sürecek?
- Ne zaman araba kullanabilirim, ne zaman işe dönebilirim?
- Kardiyak rehabilitasyona yönlendirilecek miyim?
- Taburcu olduktan sonra sorun olursa kimi arayacağım?
Yanıtları yazılı almanız, taburculuk sonrasında en çok işinize yarayacak belgedir.
Ameliyat öncesi bildirilmesi gerekenler
Ameliyattan önceki günlerde şunlardan biri olursa mutlaka haber verin:
- ateş, öksürük ya da soğuk algınlığı belirtileri
- idrar yolu enfeksiyonu belirtileri
- ciltte yara, çıban ya da enfeksiyon
- diş ağrısı ya da diş eti iltihabı
- yeni başlayan göğüs ağrısı ya da nefes darlığı
- yeni bir ilaç başlanması
Acil durum: 112'yi arayın
Ameliyatı beklerken aşağıdakilerden biri olursa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı veya sıkışma tarzında göğüs ağrısı
- göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, bulantı veya bayılma hissi
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- bayılma
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- kan sulandırıcı kullanırken durdurulamayan kanama
Sık sorulan sorular
Kan sulandırıcımı ne zaman keseceğim?
Bu, ilacın türüne, ameliyatın tipine ve pıhtı riskinize göre belirlenir; bazı hastalarda ilaç kesilirken yerine geçici bir tedavi başlanır. Kesinlikle kendi başınıza karar vermeyin; planı yazılı olarak isteyin.
Ameliyattan kaç hafta önce sigarayı bırakmalıyım?
Ne kadar erken o kadar iyi. Bırakmanın akciğer komplikasyonları ve yara iyileşmesi üzerindeki olumlu etkisi haftalar içinde belirginleşir. Ameliyata birkaç gün kalmışsa bile bırakmak yararlıdır; geç değildir.
Takviyelerimi kesmem gerekir mi?
Bazı takviyeler ve bitkisel ürünler kanamayı artırabilir ve ameliyattan önce kesilmesi istenir. Ancak hangisinin ne zaman kesileceğine ekibiniz karar verir. Kullandığınız her şeyi, "doğal" olanlar dahil, mutlaka bildirin.
Ameliyat sabahı su içebilir miyim?
Aç kalma talimatları merkezlere göre değişir ve bazı ilaçların bir yudum suyla alınmasına izin verilebilir. Bu nedenle genel bir kural yerine, size verilen yazılı talimata uyun ve belirsizlik varsa ameliyat öncesinde sorun.
Ameliyattan korkuyorum, bu normal mi?
Son derece yaygındır. Kaygıyı azaltan en etkili şey bilgidir: süreci adım adım öğrenmek ve sorularınızı sormak. Kaygınız uykunuzu ve günlük hayatınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bunu ekibinize söyleyin; destek alınabilir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İlaç düzenlemeleri ve hazırlık talimatları ekibinize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve süre verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kalp dışı ve kalp cerrahisinde perioperatif değerlendirme kılavuzu
- European Association for Cardio-Thoracic Surgery, perioperatif bakım kılavuzu
- Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği, ameliyat öncesi hazırlık uzlaşı raporu