Yüksek Hemoglobin (Kan Koyuluğu) ve Kalp

Halk arasında "kan koyuluğu" denen durum, tıpta genellikle kandaki alyuvar sayısının, hemoglobinin ve hematokritin yüksek olması anlamına gelir. Alyuvarlar arttıkça kan daha yoğun hale gelir ve damarlarda daha zor akar. Bu da pıhtı riskini ve kalbin iş yükünü artırabilir.

Kan koyuluğu çoğu zaman rutin bir kan sayımında fark edilir. Önemli olan, yüksekliğin nedenini bulmaktır; çünkü tedavi nedene göre değişir.

Kan koyuluğu nedir?

Kan sayımında üç değer birlikte değerlendirilir: alyuvar sayısı, hemoglobin (oksijen taşıyan protein) ve hematokrit (kanın ne kadarının alyuvarlardan oluştuğu). Bu değerlerin yüksekliği polisitemi olarak adlandırılır. Hangi değerin yüksek sayılacağı yaşa, cinsiyete ve laboratuvara göre değişir; sonucunuzu hekiminizle değerlendirin.

Hemoglobin yüksekliği neden olur?

• Sıvı kaybı. Yetersiz su içme, ishal, kusma ya da idrar söktürücüler kanı göreceli olarak yoğunlaştırır. Gerçek bir alyuvar artışı yoktur; sıvı alınınca düzelir.
• Sigara. En sık nedenlerden biridir. Kandaki karbonmonoksit, vücudun daha fazla alyuvar üretmesine yol açar; sigarayı bırakma yazımız.
• Uyku apnesi. Gece boyunca tekrarlayan oksijen düşüşleri alyuvar üretimini artırır; uyku apnesi yazımız.
• Süregen akciğer hastalıkları ve yüksek rakımda yaşamak.
• Bazı doğuştan kalp hastalıkları. Kanın oksijenlenmesinin azaldığı durumlarda.
• Hormon ve performans ürünleri. Dışarıdan alınan erkeklik hormonu ve benzeri ürünler; performans maddeleri yazımız.
• Bazı ilaçlar. Örneğin kalp yetmezliği ve diyabette kullanılan bazı ilaçlar hematokriti hafifçe yükseltebilir; bu genellikle beklenen ve zararsız bir etkidir, ilacı kendi başınıza bırakmayın.
• Kemik iliği hastalığı (polisitemia vera). Daha nadir görülür; kemik iliğinin kontrolsüz şekilde fazla kan hücresi üretmesidir. Hematoloji uzmanı tarafından izlenir.

Polisitemi ve kalp

Kan koyulaştıkça:

• Pıhtı riski artar. Hem atardamarlarda (kalp krizi, inme) hem toplardamarlarda (derin ven trombozu, akciğer pıhtısı); derin ven trombozu yazımız.
• Kalbin iş yükü artar. Yoğun kanı pompalamak daha fazla güç gerektirir.
• Tansiyon yükselebilir.
• Küçük damarlarda akış yavaşlar. Baş ağrısı, baş dönmesi, görme bulanıklığı, kulak çınlaması, el ve ayaklarda yanma hissi olabilir.

Özellikle polisitemia verada pıhtı riski belirgindir. Sigara ve uyku apnesi gibi ikincil nedenlerde risk daha çok eşlik eden hastalıklardan kaynaklanır.

Tanı ve tedavi

Hekiminiz önce testin tekrarlanmasını isteyebilir; çünkü sıvı kaybı sonucu yanıltabilir. Ardından nedeni araştırmak için oksijen düzeyi, uyku değerlendirmesi, akciğer testleri, böbrek incelemesi ve gerekirse kemik iliği hastalığına yönelik kan testleri yapılabilir.

Tedavi nedene yöneliktir:

• sigarayı bırakmak ve uyku apnesini tedavi etmek
• performans ürünlerini bırakmak
• yeterli sıvı almak
• polisitemia verada düzenli kan alma (flebotomi) ve kan hücrelerini azaltan ilaçlar
• pıhtı riski yüksek kişilerde hekimin uygun gördüğü kan sulandırıcı tedavi

Kan bağışı ya da hacamat gibi yöntemleri kendi başınıza "kanı inceltmek" amacıyla uygulamayın; nedeni belirlenmeden yapılan kan alma, altta yatan sorunu gizleyebilir. Bu yazıda bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

Kan koyuluğu saptanan kişilerde pıhtı riskini azaltmak için basit adımlar yararlıdır: uzun oturmalarda ara verip yürümek, sıcak havalarda ve egzersiz sırasında yeterli sıvı almak, sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durmak. Tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin kontrol altında tutulması da damarları ek yükten korur. Hekiminizin önerdiği aralıklarla kan sayımınızı tekrarlatın.