Endometriozis, çoğunlukla ağrı ve doğurganlıkla ilgili bir hastalık olarak bilinir. Son yıllarda ise başka bir yönü daha konuşuluyor: uzun süren iltihabi süreçlerin damar sağlığı üzerindeki etkisi. Endometriozisi olan kadınlarda kalp ve damar hastalıklarının bir miktar daha sık bildirildiği çalışmalar vardır.
Bu, endometriozisin kalp hastalığı yaptığı anlamına gelmez. Anlamı şudur: bu tanıya sahip kadınların kalp risk başlıklarını ihmal etmemesi, düzenli kontrol yaptırması yerinde olur.
Bağlantı nereden geliyor?
Bugün gündeme getirilen mekanizmalar birkaç başlıkta toplanıyor:
- Kronik iltihap. Endometriozis, vücutta uzun yıllar süren düşük düzeyli bir iltihabi durumla birliktedir. Damar duvarındaki sertleşme sürecinde iltihabın rolü olduğu bilinmektedir.
- Oksidatif yük. Uzun süren doku onarım ve yıkım döngüleri damar hücrelerini etkileyebilir.
- Kolesterol tablosunda değişiklik. Bazı çalışmalarda LDL kolesterolün daha yüksek, HDL kolesterolün daha düşük bulunduğu bildirilmiştir.
- Kronik ağrı ve uyku bozukluğu. Sürekli ağrı, uykuyu ve stres yanıtını etkiler; bu da tansiyon ve kalp hızı üzerinde iz bırakır.
- Hareket azlığı. Ağrılı dönemlerde hareket kısıtlanır; uzun vadede bu, kilo ve şeker düzenlemesini etkileyebilir.
- Cerrahi ve hormonal tedaviler. Bazı durumlarda erken menopoza yol açabilir; bu da ayrı bir risk başlığıdır. Erken menopoz yazımıza bakabilirsiniz.
Riskin büyüklüğünü doğru anlamak
Bu konuda abartıya kaçmamak önemlidir. Bildirilen risk artışı ölçülüdür ve sigara, yüksek tansiyon, diyabet ya da ailesel kolesterol yüksekliği gibi başlıkların yanında küçük kalır.
Dolayısıyla doğru okuma şudur: endometriozis, kalp riskini belirleyen tek etken değil, listeye eklenen bir satırdır. Bu satır, kadının kendi risk tablosunu bütün olarak gözden geçirmesi için bir hatırlatıcıdır.
Ne yapılmalı?
- Tanınızı kalp kontrolünüzde söyleyin. Ameliyat geçirdiyseniz ve yumurtalıklarınız etkilendiyse bunu ayrıca belirtin.
- Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün. Evde ölçüm yazımıza bakabilirsiniz.
- Kolesterol ve şeker kontrolünüzü aksatmayın. Sonuç kâğıdını okumak için kolesterol tahlili yazımız yardımcı olur.
- Sigara içmeyin. İltihabi süreçlerin üzerine binen en güçlü etkendir. Bırakma yazımız.
- Ağrısız dönemlerde hareketi sürdürün. Düzenli ve ılımlı hareket, hem ağrı hem damar sağlığı açısından yararlıdır.
- Beslenmede iltihabı azaltan bir çerçeve kurun. Anti-inflamatuar beslenme yazımıza bakın; bu çerçeve kalp için de geçerlidir.
- Uyku ve stres yönetimini ihmal etmeyin. Kadınlarda stres ve kalp yazımız pratik başlıklar içeriyor.
Ağrı kesiciler ve kalp
Endometriozisin yönetiminde ağrı kesiciler sık kullanılır. Bazı ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımı tansiyonu etkileyebilir ve böbrek işlevleri üzerinden dolaylı etki gösterebilir. Bu, ağrınıza katlanmanız gerektiği anlamına gelmez; anlamı şudur:
- Ne sıklıkla ağrı kesici kullandığınızı hekiminize söyleyin.
- Tansiyon takibinizi sürdürün.
- Reçetesiz ilaçları da bildirin. Eczaneden aldığınız her şey dahildir.
- Uzun süreli kullanımda seçenekleri konuşun. Ağrı yönetiminde başka yollar da vardır.
Bu yazıda bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir; seçim hekiminize aittir.
Hormonal tedaviler
Endometriozis tedavisinde hormon içeren yöntemler sık kullanılır. Bu yöntemlerin bir bölümü pıhtı riskini etkileyebilir. Sigara içiyorsanız, auralı migreniniz varsa ya da daha önce bacak damarında pıhtı veya akciğer embolisi geçirdiyseniz bunu mutlaka söyleyin.
Ayrıntısını doğum kontrol yöntemleri ve pıhtı riski yazımızda anlattık. Yöntem seçimi kadın hastalıkları hekiminize aittir.
Ağrıyı endometrioze yormadan önce
Kronik ağrısı olan kadınlarda her yeni yakınma kolaylıkla var olan tanıya bağlanır. Aşağıdakiler ayrıca değerlendirilmelidir:
- eforla gelen ve dinlenmeyle geçen göğüs ya da sırt rahatsızlığı
- daha önce yapabildiğiniz işlerde yeni başlayan nefes darlığı
- çene, boyun, omuz ya da kollara yayılan sıkışma hissi
- istirahatte de süren çarpıntı
- bir bacakta şişlik, ısı artışı ve ağrı
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı veya sıkışma tarzında göğüs ağrısı
- göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, bulantı veya bayılma hissi
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- derin nefes alınca artan ani göğüs ağrısı ve öksürükle kan gelmesi
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- bayılma
Sık sorulan sorular
Endometriozis kalp hastalığı yapar mı?
Hayır, doğrudan kalp hastalığı yapmaz. Çalışmalarda ölçülü bir risk artışı bildirilmiştir ve bunun kronik iltihap, kolesterol değişiklikleri ve yaşam tarzı üzerinden olduğu düşünülür. Bunu bir hastalık değil, takibi hatırlatan bir bilgi olarak değerlendirin.
Kalp kontrolü yaptırmalı mıyım?
Bu tanıyla kalp taraması zorunlu hâle gelmez. Ancak tansiyon, kolesterol, şeker ve kilo başlıklarının düzenli izlenmesi önerilir. Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa bunu özellikle belirtin. Kalp check-up yazımız hangi başlıklara bakıldığını anlatıyor.
Ameliyat olup yumurtalıklarım alındı, ne değişir?
Bu durum erken menopoza yol açar ve kalp açısından ayrı bir başlıktır. Bu bilgiyi kalp kontrolünüzde mutlaka söyleyin. Hormon tedavisi seçeneğini de kadın hastalıkları hekiminizle konuşun; hormon tedavisi ve kalp yazımıza bakabilirsiniz.
Beslenmeyle iltihabı azaltabilir miyim?
Beslenme tek başına hastalığı tedavi etmez. Ancak sebze, tam tahıl, baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı bir düzenin hem genel iltihabi yük hem kalp sağlığı açısından yararlı olduğu kabul edilir. Katı ve kısıtlayıcı diyetlerden kaçının.
Ağrı kesicimi bırakmalı mıyım?
Kendi kararınızla bırakmayın. Yapılması gereken, ne sıklıkla kullandığınızı hekiminize söylemek ve tansiyonunuzu takip etmektir. Uzun süreli kullanım gerekiyorsa hekiminiz uygun seçeneği ve takip planını belirler.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Endometriozis tedavisi kadın hastalıkları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklarda önleme kılavuzu
- European Society of Cardiology, kadınlarda kardiyovasküler hastalıklar bilimsel bildirisi
- Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği, endometriozis uzlaşı raporu