Gebelikte Çarpıntı: Ne Zaman Normal, Ne Zaman Değil?

Gebelikte kalbinizin daha hızlı, daha güçlü ya da düzensiz attığını hissetmek yaygın bir yakınmadır. Çoğu zaman bu his, vücudun gebeliğe uyum sağlamak için yaptığı olağan değişikliklerin sonucudur. Yine de her çarpıntı aynı değildir ve bazılarının değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı, gebelikte çarpıntının neden ortaya çıktığını, hangi durumların beklenen olduğunu ve hangi belirtilerin gecikmeden hekime götürülmesi gerektiğini anlatır. Gebelik izlemi ve tedavi kararları kadın doğum hekiminize aittir.

Gebelikte dolaşım sistemi ne yapar?

Gebelik, kalp ve damarlar için gerçek bir yük dönemidir. Bebeğe ve büyüyen rahime yeterli kan gitmesi için vücut birkaç değişikliği aynı anda yapar:

• Kan hacmi belirgin biçimde artar. Kalbin her dakikada pompaladığı kan miktarı yükselir.
• İstirahat nabzı yükselir. Gebelik ilerledikçe dinlenme halindeki kalp hızı gebelik öncesine göre daha yüksek seyreder. Bu, hamilelikte kalp çarpıntısı hissinin en sık nedenidir.
• Damarlar gevşer. Tansiyon özellikle ilk ve orta dönemde düşme eğilimindedir; ayağa kalkarken baş dönmesi ve çarpıntı bir arada olabilir.
• Rahim büyüdükçe diyafram yukarı doğru itilir. Kalbin göğüs içindeki konumu biraz değişir; kalp atışını daha kolay hissedersiniz.

Yani gebelikte nabız yüksekliği tek başına, çoğu durumda bir hastalık göstergesi değildir. Bu değişiklikler doğumdan sonraki haftalar içinde geriler.

Sık görülen olağan nedenler

• Kansızlık. Gebelikte demir eksikliği sıktır. Kan azaldığında kalp aynı oksijeni taşımak için daha hızlı çalışır. Çarpıntıya halsizlik, çabuk yorulma ve solukluk eşlik ediyorsa akla ilk gelmesi gereken nedenlerdendir.
• Tiroid bezinin fazla çalışması. Çarpıntı, sıcak basması, titreme, terleme ve kilo almakta zorlanma bir aradaysa tiroid işlevleri kontrol edilir.
• Sıvı kaybı. Bulantı ve kusma dönemlerinde yeterli sıvı alınamaz; bu da nabzı yükseltir.
• Kan şekerinin düşmesi. Uzun süre aç kalmak çarpıntı, titreme ve terlemeye yol açabilir.
• Kafein. Kahve, çay ve kolalı içeceklerin miktarını gözden geçirin. Kafein ve çarpıntı ilişkisini ayrı bir yazıda anlattık.
• Uykusuzluk ve kaygı. Gebeliğin son döneminde uyku bölünür; yorgun bir vücutta çarpıntı daha sık hissedilir.
• Pozisyon. Özellikle son dönemde sırtüstü yatmak dolaşımı etkileyebilir. Sol yana dönmek çoğu zaman rahatlatır.

Çarpıntının kendisini tarif etmek neden önemli?

Hekiminiz için en değerli bilgi, çarpıntının nasıl olduğudur. Kontrole giderken şu soruların yanıtlarını hazırlayın:

• Ne zaman başlıyor? Dinlenirken mi, hareketle mi, gece yatınca mı.
• Nasıl başlıyor? Yavaş yavaş mı hızlanıyor, yoksa bir anda düğmeye basılmış gibi mi.
• Ne kadar sürüyor? Birkaç saniye mi, dakikalarca mı.
• Düzenli mi? Ritmik ve hızlı mı, yoksa arada atlıyor gibi mi.
• Yanında ne var? Baş dönmesi, göz kararması, nefes darlığı, göğüs ağrısı.
• Nasıl geçiyor? Kendiliğinden mi, oturunca mı, uzanınca mı.

Kısa süren, dinlenmeyle geçen, arada bir atlama hissi veren çarpıntılar genellikle iyi huyludur. Ani başlayıp ani biten, hızlı ve düzenli, dakikalarca süren ataklar ise farklı değerlendirilir.

Hangi tetkikler yapılabilir?

Gebelikte kalp değerlendirmesinin temel araçları ışın içermez ve güvenle kullanılır:

• Kan sayımı ve tiroid testleri. Kansızlık ve tiroid, çarpıntının en sık düzeltilebilir nedenleridir.
• EKG. Birkaç dakika süren, ağrısız bir kayıttır. Ayrıntısı EKG yazımızda.
• Ritim Holteri. Çarpıntı arada geliyorsa, atağı yakalamak için bir ya da birkaç gün boyunca kayıt alınır. Holter takibi yazımıza bakabilirsiniz.
• Ekokardiyografi. Ses dalgalarıyla çalışır, ışın içermez. Kalp kapakları ve kalp kasının çalışması değerlendirilir. Ekokardiyografi yazımızda anlattık.

Röntgen ve bilgisayarlı tomografi gibi ışın içeren tetkikler gebelikte ancak zorunlu durumlarda, koruyucu önlemlerle ve hekim kararıyla yapılır.

Bilinen kalp hastalığı varsa

Doğuştan kalp hastalığı, kapak hastalığı ya da ritim bozukluğu öyküsü olan kadınlarda gebelik planlaması ayrı bir konudur ve gebe kalmadan önce yapılmalıdır. Bu değerlendirmede kullandığınız ilaçlar da gözden geçirilir, çünkü bazı kalp ilaçları gebelikte kullanılmaz. Ayrıntısını kalp hastası kadınlarda gebelik planlaması yazımızda bulabilirsiniz.

Kendi kararınızla ilaç kesmeyin. Gebe kaldığınızı öğrendiğinizde ilacı bırakmak yerine aynı gün hekiminizi arayın; çoğu durumda güvenli bir seçenekle değiştirilebilir.

Günlük hayatta yardımcı olanlar

• Öğün atlamayın. Az ve sık beslenmek kan şekeri dalgalanmasını azaltır.
• Sıvı alımını aksatmayın. Sıcak havalarda ve bulantılı dönemlerde daha dikkatli olun.
• Kafeini azaltın. Özellikle akşam saatlerinde.
• Sol yana dönerek yatın. Son dönemde dolaşımı rahatlatır.
• Ani ayağa kalkmayın. Oturur pozisyonda bir süre bekleyip öyle kalkın.
• Hekiminizin onayladığı düzeyde hareketli kalın. Düzenli yürüyüş çoğu gebelikte önerilir.
• Nefes ve gevşeme çalışmaları. Kaygıya bağlı çarpıntıyı azaltmakta yardımcı olur.