İdrar söktürücüler, halk arasındaki adıyla "ödem ilaçları", kalp yetmezliği ve yüksek tansiyon tedavisinin temel ilaçlarındandır. Vücuttaki fazla tuz ve suyun böbreklerden atılmasını sağlarlar. Etkili ilaçlardır, ancak doğru kullanıldıklarında.
Bu yazı, bu ilaçların nasıl çalıştığını ve kullanırken dikkat edilecekleri anlatır. Bu yazıda bilinçli olarak marka adı ve doz verilmemiştir.
Nasıl çalışır?
Böbrekler normalde süzdüğü tuzun büyük bölümünü geri emer. İdrar söktürücüler bu geri emilimi azaltır; tuz idrarla atılır ve su da onunla birlikte gider. Sonuç olarak:
- vücuttaki fazla sıvı azalır, ödem geriler
- akciğerlerde biriken sıvı azalır, nefes darlığı hafifler
- kalbin yükü azalır
- tansiyon düşer
Farklı etki güçlerinde gruplar vardır: bazıları kalp yetmezliğinde hızlı ve güçlü sıvı atımı için, bazıları uzun süreli tansiyon tedavisi için tercih edilir. Bazıları potasyumu tutar, bazıları kaybettirir.
Hangi durumlarda kullanılır?
- Kalp yetmezliği. Sıvı birikimini kontrol etmek için; kalp yetmezliği yazımız.
- Yüksek tansiyon. Tansiyon ilaçları yazımız.
- Böbrek ve karaciğer hastalıklarına bağlı ödem.
Önemli bir not: her bacak şişliği idrar söktürücüyle tedavi edilmez. Venöz yetmezlik ya da lenfödeme bağlı şişlikte bu ilaçlar çoğu zaman işe yaramaz ve gereksiz kullanımda zarar verebilir; bacak şişmesi ayrımı yazımız.
Kullanırken dikkat edilecekler
- Saatini ayarlayın. İlaç birkaç saat içinde idrar yaptırır. Genellikle sabah alınır; akşam alınırsa gece uykunuzu bölebilir. Saati hekiminizle birlikte belirleyin.
- Dışarı çıkacağınız günleri planlayın. Uzun yolculuk ya da önemli bir etkinlik varsa, ilaç saatini değiştirip değiştiremeyeceğinizi önceden hekiminize sorun. Kendi başınıza atlamayın.
- Her gün tartılın. İlacın işe yarayıp yaramadığını en iyi kilo gösterir; kilo takibi yazımız.
- Kan testlerini aksatmayın. Potasyum, sodyum ve böbrek değerleri düzenli kontrol edilir.
- Ayağa yavaş kalkın. Tansiyon düşebilir; düşme riski yazımız.
- Sıcak havalarda ve ishal, kusma dönemlerinde dikkat. Sıvı kaybı artar; bu dönemlerde ilaç ayarı gerekebilir. Planı önceden hekiminize sorun.
- Tuz yerine geçen ürünleri sormadan kullanmayın. Potasyum içerirler; potasyum yazımız.
- Bazı ağrı kesiciler ilacın etkisini azaltabilir. Ağrı kesiciler yazımız.
Olası yan etkiler
- Sık idrara çıkma. Beklenen etkidir.
- Baş dönmesi. Özellikle ayağa kalkarken.
- Susama ve ağız kuruluğu.
- Kas krampları ve halsizlik. Tuz dengesindeki değişikliklere bağlı olabilir.
- Potasyum ve sodyum düzeylerinde değişiklik. Ritim bozukluğuna zemin hazırlayabilir.
- Böbrek değerlerinde yükselme.
- Kan şekeri ve ürik asitte yükselme. Bazı gruplarda; gut atağını tetikleyebilir.
Doz ayarı kimin kararı?
Bazı kalp yetmezliği hastalarına hekimleri, kiloya göre doz ayarlamayı içeren yazılı bir plan verir. Böyle bir planınız varsa ona uyun. Planınız yoksa dozu kendi başınıza artırmayın ya da azaltmayın; hekiminizi arayın. Fazla doz böbrekleri zorlar ve tuz dengesini bozar, az doz sıvı birikimine yol açar.
İleri yaşta dikkat edilecekler
İleri yaşta susama hissi azalır ve böbrek işlevleri yavaşlar. Bu nedenle idrar söktürücü kullanan yaşlı kişilerde sıvı kaybı ve tuz dengesizliği daha kolay gelişir. Bunun ilk işaretleri çoğu zaman halsizlik, dalgınlık, iştahsızlık ve ayağa kalkınca baş dönmesidir; kolayca "yaşlılık" diye geçiştirilir.
Yaşlı bir yakınınız bu ilacı kullanıyorsa, özellikle sıcak havalarda ve hastalık dönemlerinde onu daha yakından izleyin, kan testlerinin aksatılmamasına dikkat edin ve gece tuvalete kalkarken düşme riskine karşı önlem alın; düşme riski yazımız.
Hekiminize başvurun
- birkaç gün içinde hızlı kilo artışı ya da hızlı kilo kaybı
- belirgin baş dönmesi ve halsizlik
- şiddetli kas krampları
- idrar miktarında belirgin azalma
- düzensiz nabız hissi
- ishal ya da kusma
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- bayılma
- ani bilinç bulanıklığı
- hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte halsizlik
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- idrarın neredeyse tamamen kesilmesi
Sık sorulan sorular
İdrar söktürücü ile kilo verilir mi?
Hayır. Verilen kilo sudur, yağ değil; ilaç bırakılınca geri gelir. Kilo vermek amacıyla kullanılması tehlikelidir ve tuz dengesini bozabilir.
İlacı içtiğim gün dışarı çıkamıyorum, atlasam olur mu?
Kendi başınıza atlamayın. Bazı hastalarda ilaç saati kaydırılabilir; bunu hekiminizle önceden planlayın. Özellikle kalp yetmezliğinde doz atlamak sıvı birikimine yol açabilir.
Su içmeyi azaltmam gerekir mi?
Bu, hastalığınıza göre değişir. Kalp yetmezliğinde bazı hastalara sıvı kısıtlaması önerilir, tansiyon için kullananlarda ise genellikle gerekmez. Kendi başınıza sıvı kısıtlamayın; sıvı ve tuz yazımız.
Kramp giriyor, ne yapmalıyım?
Kramplar tuz dengesindeki değişikliklerle ilişkili olabilir. Hekiminize söyleyin; kan testi yapılabilir. Kendi başınıza potasyum ya da magnezyum takviyesi almayın.
Gut hastalığım var, kullanabilir miyim?
Bazı idrar söktürücüler ürik asidi yükselterek gut atağını tetikleyebilir. Gut öykünüzü hekiminize söyleyin; uygun ilaç seçimi ve gerekirse ek tedavi planlanır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İlaç seçimi ve doz kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak marka adı ve doz verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kardiyovasküler farmakoterapi uzlaşı raporu