Bayramlar ve düğünler, sevdiklerimizle bir araya geldiğimiz, bol ikramlı günlerdir. Ancak birkaç gün süren ağır yemekler, şerbetli tatlılar, tuzlu kavurmalar ve düzensiz ilaç saatleri, kalp hastaları için gerçek bir yük olabilir. Özel günlerden sonra tansiyonu yükselen, kalp yetmezliği alevlenen ya da göğüs ağrısıyla acile başvuran hastalar sık görülür. Biraz planla, hem sofranın tadını çıkarmak hem de kalbi korumak mümkündür.
Özel günlerde kalbi zorlayan başlıca etkenler
- Tuz. Kavurma, turşu, salamura ve hazır yiyecekler; tuz tansiyonu yükseltir ve vücutta su tutar; tuz ve tansiyon yazımız.
- Doymuş yağ ve büyük porsiyonlar. Özellikle kurban bayramında kırmızı et ve sakatat tüketimi artar.
- Şeker. Şerbetli tatlılar, şekerlemeler ve tatlı içecekler kan şekerini ve trigliseritleri yükseltir; şeker ve kalp yazımız.
- İlaç düzeninin bozulması. Misafirlik, yolculuk ve uykusuzluk ilaçların unutulmasına yol açar.
- Alkol. Düğün ve kutlamalarda ritim bozukluğunu tetikleyebilir.
Bayramda kalp hastası için sofra planı
- Tabağınızın yarısını sebzeyle doldurun. Salata, zeytinyağlı ve sebze yemekleri sofranın ana parçası olsun.
- Önce çorba ya da salatayla başlayın. Doygunluk hissi erken gelir.
- Et yemeklerinde pişirme yöntemine dikkat edin. Kavurma yerine haşlama, ızgara ya da fırın tercih edin; görünür yağları ayırın, sakatatı sınırlayın.
- Porsiyonu küçük tutun, yavaş yiyin. Her ev ziyaretinde tam öğün yemek zorunda değilsiniz; nazikçe azını almak yeterlidir.
- Tatlıyı paylaşın. Tek bir küçük dilim yeterlidir; şerbetli tatlılar yerine meyve ya da sütlü tatlılar daha hafif bir seçenek olabilir.
- Tuzluğu sofradan kaldırın. Turşu ve salamurayı azaltın.
- Çay ve kahve ikramlarında şekeri azaltın. Çok sayıda koyu çay ya da kahve çarpıntıyı artırabilir.
Günlük beslenme için daha fazla öneriye kalp dostu beslenme yazımızda ulaşabilirsiniz.
Kalp yetmezliği ve diyabet hastaları için ek uyarılar
- Kalp yetmezliği: Tuzlu yemekler ve fazla sıvı birkaç gün içinde kilo artışı, şişlik ve nefes darlığına yol açabilir. Bayram günlerinde de her sabah tartılmayı sürdürün; kilo takibi yazımız.
- Diyabet: Tatlı ve hamur işlerinin yanında meyve miktarına da dikkat edin; kan şekerinizi daha sık ölçün; diyabette kalp dostu beslenme yazımız.
İlaç düzenini korumak
- İlaçlarınızı günlük ya da haftalık ilaç kutusuna önceden yerleştirin.
- Telefonunuza hatırlatıcı kurun; ilaç uyumu yazımız.
- Yolculuğa çıkıyorsanız birkaç günlük fazla ilacı yanınıza alın.
- Kan sulandırıcı kullanıyorsanız, bayram sofrasındaki ani ve büyük beslenme değişikliklerinin bazı ilaçların etkisini değiştirebileceğini unutmayın.
Bu yazıda bilinçli olarak ilaç adı ve doz verilmemiştir. Ramazan ayında oruç ve ilaç düzeni için Ramazan'da kalp hastası yazımıza bakabilirsiniz.
Yemekten sonra: hafif bir yürüyüş
Yemekten sonra uzun süre oturmak yerine kısa ve yavaş bir yürüyüş yapmak iyi bir alışkanlıktır. Ancak çok ağır bir yemeğin hemen ardından yoğun efordan kaçının. Yemek sonrası göğüste baskı, sıkışma ya da nefes darlığı "hazımsızlık" sanılabilir; ancak kalp kaynaklı olabilir. Böyle bir yakınma birkaç dakikadan uzun sürerse 112'yi arayın.
Hekiminize başvurun
- özel günlerin ardından tansiyon değerleriniz belirgin şekilde yükseldiyse
- kalp yetmezliğinde kısa sürede kilo artışı ve bacaklarda şişlik varsa
- yemek sonrası tekrarlayan göğüs baskısı oluyorsa
- ilaç dozlarını atladıysanız ve ne yapacağınızdan emin değilseniz
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- yatınca artan ani nefes darlığı
- çok hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte baş dönmesi
- yüzde kayma, kolda ya da bacakta ani güç kaybı, konuşma bozukluğu
- bayılma
Sık sorulan sorular
Kurban etini kalp hastası yiyebilir mi?
Evet, ölçülü miktarda ve uygun pişirme yöntemiyle yiyebilir. Yağsız kısımları seçmek, haşlama ya da ızgara yapmak ve yanında bol sebze tüketmek önerilir. Sakatat ve kavurmayı sınırlayın.
Baklava gibi şerbetli tatlılar tamamen yasak mı?
Tamamen yasak değildir. Küçük bir porsiyon ve sık olmamak kaydıyla yenebilir. Diyabet ya da yüksek trigliserit varsa daha dikkatli olmak gerekir.
Düğünde alkol alabilir miyim?
Kalp hastalarında alkol ritim bozukluğunu tetikleyebilir ve bazı ilaçlarla etkileşebilir. En güvenlisi hiç almamaktır; kendi durumunuz için hekiminize danışın.
Bayram ziyaretleri beni çok yoruyor, ne yapmalıyım?
Ziyaretleri günlere yayın, aralarda dinlenin ve uykunuzdan ödün vermeyin. Kalp hastasıysanız misafirlerin size gelmesi de bir seçenek olabilir.
Bayram tatilinde ilacım biterse ne yapmalıyım?
İlaçlarınızı bayramdan önce kontrol edin ve yeterli miktarda bulundurun. İlacınızı kesintiye uğratmayın; bitmek üzereyse önceden hekiminize ve eczanenize başvurun.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekimlerinize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklardan korunma kılavuzu (beslenme)
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu (tuz ve sıvı)
- Dünya Sağlık Örgütü, tuz ve şeker tüketimi önerileri