Migren, kadınlarda erkeklere göre belirgin biçimde daha sık görülür. Çoğu kişi için bu, ağrılı ama tehlikesiz bir durumdur. Bir alt grupta ise damar sağlığıyla ilgili bir bağlantı bulunur: auralı migren, kadınlarda inme riski açısından bilinmesi gereken bir başlıktır.
Bu yazı, bu bağlantıyı doğru ölçekte anlatmak için yazıldı. Migren tanısı ve tedavisi nöroloji hekiminin işidir; burada anlatılan, kalp ve damar açısından ne yapılması gerektiğidir.
Aura nedir?
Aura, migren ağrısından hemen önce ya da ağrıyla birlikte ortaya çıkan, genellikle kısa süren geçici belirtilerdir. En sık görülenler şunlardır:
- Görsel belirtiler. Zikzak çizgiler, parlak ışık lekeleri, görme alanında kayıp.
- Duyusal belirtiler. Elde ya da yüzde karıncalanma, uyuşma.
- Konuşma güçlüğü. Kelime bulmakta zorlanma.
Bu belirtiler genellikle yavaş yavaş başlar, dakikalar içinde yayılır ve kendiliğinden geçer. Migren hastalarının bir bölümünde görülür; birçok kişide ise hiç olmaz. Aurası olmayan migren için bu yazıdaki bağlantı geçerli değildir.
Bağlantı ne kadar büyük?
Burada ölçeği doğru koymak önemlidir, çünkü konu kolayca abartılabiliyor:
- Mutlak risk düşüktür. Auralı migreni olan genç bir kadında inme görülme olasılığı yine de düşüktür. Migreniniz olması inme geçireceğiniz anlamına gelmez.
- Bağlantı auralı migrende bildirilmiştir. Aurasız migrende benzer bir ilişki gösterilmemiştir.
- Asıl önemli olan birleşimlerdir. Auralı migrenin sigara ya da hormon içeren doğum kontrol yöntemiyle bir arada olması, riski katlayan asıl durumdur.
- Sıklık önemlidir. Auralı atakların sık olması ayrıca değerlendirilir.
Yani mesaj "migreniniz varsa endişelenin" değildir. Mesaj şudur: auralı migreniniz varsa, yanına ekleyeceğiniz risklerde seçici olun.
En kritik başlık: sigara ve hormonlu yöntemler
Bu, yazının en pratik bölümüdür ve çoğu zaman kimse söylemez:
- Auralı migreniniz varsa bunu jinekoloğunuza mutlaka söyleyin. Doğum kontrol yöntemi seçimi bu bilgiye göre değişir. Hormon içeren bazı yöntemler bu grupta tercih edilmez.
- Sigara içiyorsanız bırakın. Auralı migren, sigara ve hormonlu yöntem üçlüsü, bu konuda üzerinde en çok durulan birleşimdir. Bırakma yazımız yardımcı olabilir.
- Yöntemi kendi başınıza değiştirmeyin. Hormon içermeyen seçenekler vardır; hangisinin uygun olduğuna hekiminiz karar verir. Doğum kontrol yöntemleri ve pıhtı riski yazımıza bakabilirsiniz.
- Tansiyonunuzu takip edin. Hormonlu yöntem kullanıyorsanız bu ayrıca önemlidir.
Auranın taklit edebildiği durum
Auralı migreni olan kişilerde önemli bir tehlike vardır: her yeni nörolojik belirtiyi "yine auram geldi" diye yorumlamak. Bu, inme belirtilerinin gözden kaçmasına yol açabilir.
Ayrımda yardımcı olan noktalar şunlardır. Aura genellikle yavaş yayılır, dakikalar içinde gelişir ve kendiliğinden tamamen geçer. İnme belirtileri ise genellikle bir anda başlar ve geçmez.
Ancak bu ayrımı evde yapmaya çalışmayın. Kural şudur: her zamankinden farklı, beklenmedik biçimde başlayan ya da geçmeyen belirtide 112'yi arayın. İnme belirtilerini tanımak için FAST kuralı yazımıza bakabilirsiniz.
Kalp damar sağlığı için yapılacaklar
Auralı migreniniz varsa yapılacaklar listesi, aslında herkes için geçerli olan listenin daha erken uygulanmasından ibarettir:
- Sigara içmeyin. Bu grupta en belirleyici tek adımdır.
- Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün. Evde ölçüm yazımız.
- Kolesterol ve şeker kontrollerinizi aksatmayın.
- Kilo ve bel çevrenizi izleyin.
- Düzenli hareket edin. Düzenli egzersiz migren sıklığını da azaltabilir.
- Uyku düzeninizi koruyun. Uykusuzluk hem migreni hem tansiyonu tetikler.
- Migreninizi kontrol altına alın. Sık atak yaşıyorsanız nöroloji hekiminize başvurun; koruyucu tedavi seçenekleri vardır.
İnmeden korunmanın genel çerçevesini inme önleme yazımızda anlattık.
Nöroloğunuza ve jinekoloğunuza söylenmesi gerekenler
- Auranız var mı ve nasıl bir belirti veriyor.
- Ne sıklıkla oluyor ve son dönemde sıklaştı mı.
- Hormon içeren bir yöntem kullanıyor musunuz.
- Sigara içiyor musunuz.
- Tansiyonunuz ne durumda.
- Ailenizde erken yaşta inme öyküsü var mı.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- yüzün bir yanında ani kayma
- bir kolda ya da bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma
- konuşma bozukluğu, söyleneni anlayamama
- ani ve tek gözde görme kaybı
- ani başlayan, hayatınızın en şiddetli baş ağrısı
- ani denge kaybı ve yürüyememe
- her zamanki auranızdan farklı, uzun süren ya da geçmeyen belirti
Belirtiler geçse bile hastaneye başvurun; geçici olanlar da değerlendirilmelidir. Geçici iskemik atak yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Migrenim var, inme geçirir miyim?
Hayır, böyle bir kesinlik yoktur. Bildirilen bağlantı auralı migrende ve ölçülü düzeydedir; mutlak risk düşük kalır. Önemli olan, bu bilgiyi sigara ve hormonlu yöntem gibi eklenebilir risklerde daha seçici olmak için kullanmaktır.
Aurasız migrenim var, benim için de geçerli mi?
Aurasız migrende benzer bir ilişki gösterilmemiştir. Yine de tansiyon, kolesterol, şeker ve sigara başlıkları herkes için geçerlidir ve bunları takip etmek gerekir.
Doğum kontrol hapı kullanabilir miyim?
Auralı migreniniz varsa hormon içeren bazı yöntemler tercih edilmeyebilir. Bu kararı kadın hastalıkları hekiminiz verir ve auranız olduğunu ona söylemeniz şarttır. Hormon içermeyen seçenekler de vardır; yöntemi kendi başınıza değiştirmeyin.
Gebelikte migrenim değişir mi?
Birçok kadında migren gebelikte azalır, bazılarında ise değişmez. Gebelikte yeni başlayan ya da her zamankinden farklı seyreden şiddetli baş ağrısı ise farklı değerlendirilir ve mutlaka bildirilmelidir; gebelikte tansiyon yazımıza bakın.
Kalpte delik ile migren arasında ilişki var mı?
Kalpteki bazı doğuştan açıklıklar ile auralı migren arasında ilişki bildirilmiştir, ancak bu her migren hastasında araştırma yapılması gerektiği anlamına gelmez. Böyle bir inceleme yalnızca belirli durumlarda ve hekim kararıyla gündeme gelir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Migren tanısı ve tedavisi nöroloji hekimine, doğum kontrol yöntemi seçimi kadın hastalıkları hekimine aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklarda önleme kılavuzu
- European Society of Cardiology, kadınlarda kardiyovasküler hastalıklar bilimsel bildirisi
- Türk Nöroloji Derneği, baş ağrısı tanı ve tedavi uzlaşı raporu