Beta blokerler, kardiyolojinin en eski ve en çok kullanılan ilaç gruplarından biridir. Kalp krizi sonrası, kalp yetmezliğinde, ritim bozukluklarında ve bazı tansiyon hastalarında kullanılırlar. Temel etkileri basittir: kalbi yavaşlatır ve daha az yorulmasını sağlarlar.
Bu yazı, bu ilaç grubunun nasıl çalıştığını, hangi durumlarda kullanıldığını ve olası yan etkilerini anlatır. Bu yazıda bilinçli olarak marka adı ve doz verilmemiştir; hangi ilacın kullanılacağına hekiminiz karar verir.
Nasıl çalışır?
Stres anında salgılanan hormonlar kalbi hızlandırır ve kasılma gücünü artırır. Beta blokerler, bu hormonların kalp üzerindeki etkisini azaltır. Sonuç olarak:
- Kalp hızı düşer.
- Kalbin oksijen ihtiyacı azalır. Göğüs ağrısı yakınmaları hafifler.
- Tansiyon düşer.
- Ritim daha kararlı hâle gelir.
- Uzun vadede zayıf kalbin yükü azalır.
Hangi durumlarda kullanılır?
- Kalp krizi sonrası. Yeni olay riskini azaltmak için; kalp krizi sonrası yazımız.
- Pompalama gücü azalmış kalp yetmezliği. Seyri değiştirdiği gösterilen gruplardan biridir; kalp yetmezliği yazımız.
- Anjina. Eforla gelen göğüs ağrısını azaltmak için; anjina yazımız.
- Ritim bozuklukları. Atriyal fibrilasyonda kalp hızını kontrol etmek için; atriyal fibrilasyon yazımız.
- Yüksek tansiyon. Bazı hastalarda; tansiyon ilaçları yazımız.
- Kalp kasının kalınlaşmasıyla giden bazı hastalıklar.
- Kalp dışı kullanım alanları. Bazı migren, titreme ve kaygı durumlarında da kullanılabilir.
Olası yan etkiler
Çoğu kişi bu ilaçları iyi tolere eder. Görülebilecek yan etkiler şunlardır:
- Yorgunluk ve halsizlik. Özellikle ilk haftalarda; genellikle azalır.
- Nabzın fazla düşmesi. Baş dönmesi ve halsizlik yapabilir; bradikardi yazımız.
- Ellerde ve ayaklarda soğukluk.
- Efor kapasitesinde azalma hissi.
- Uyku bozukluğu ve canlı rüyalar.
- Cinsel işlevde değişiklik. Sıklığı genellikle sanıldığından azdır; kalp ilaçları ve cinsel sağlık yazımız.
- Astımı olanlarda nefes yollarında daralma. Bazı beta blokerler bu açıdan daha seçicidir; seçim hekiminize aittir.
- Diyabetlilerde kan şekeri düşmesinin belirtilerini maskeleyebilir.
Yan etki yaşarsanız ilacı bırakmadan hekiminize söyleyin. Doz ya da ilaç değişikliğiyle çoğu zaman çözülür.
En önemli kural: aniden bırakmayın
Beta blokerlerin aniden kesilmesi, kalp hızında ve tansiyonda ani yükselmeye, bazı hastalarda göğüs ağrısında artışa ve ritim bozukluğuna yol açabilir. Özellikle kalp krizi geçirmiş ya da anjinası olan hastalarda bu risklidir.
İlacın kesilmesi gerekiyorsa, bu karar hekim tarafından verilir ve genellikle kademeli yapılır.
Kullanırken dikkat edilecekler
- Nabzınızı arada bir kontrol edin. Belirgin düşüklük ve baş dönmesi varsa bildirin.
- Egzersiz hedeflerinizi buna göre ayarlayın. Nabız düşük kalacağı için nabız yerine zorlanma hissini ölçüt alın; nabız bölgeleri yazımız.
- Diğer ilaçlarınızı bildirin. Bazı ritim ve tansiyon ilaçlarıyla birlikte nabız fazla düşebilir; göz damlaları da buna dahildir.
- Ameliyat öncesinde kullandığınızı söyleyin.
- Gebelik planlıyorsanız hekiminize danışın.
Başlangıç döneminde neler beklenir?
Beta bloker tedavisi genellikle düşük dozla başlanır ve hekim kontrolünde kademeli olarak artırılır. İlk haftalarda yorgunluk ve efor kapasitesinde azalma hissi sık görülür; vücut alıştıkça bu yakınmalar çoğu zaman azalır. Kalp yetmezliğinde ise bazı hastalar ilk dönemde kendilerini biraz daha kötü hissedebilir, ancak uzun vadeli yarar belirgindir.
Bu dönemde tansiyonunuzu ve nabzınızı düzenli ölçüp kaydetmeniz, doz ayarını kolaylaştırır. Yakınmalarınızı bir sonraki kontrolü beklemeden bildirmekten çekinmeyin.
Hekiminize söyleyin
- belirgin baş dönmesi ya da göz kararması
- nabzın belirgin biçimde yavaşlaması
- yeni başlayan nefes darlığı ya da hırıltı
- bacaklarda şişlik
- günlük hayatı etkileyen yorgunluk
- çökkünlük ya da uyku sorunları
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- bayılma
- çok yavaş nabızla birlikte bilinç bulanıklığı
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı ya da hırıltı
- yanlışlıkla fazla ilaç alındığından şüphelenme
Sık sorulan sorular
Beta bloker kullanırken spor yapabilir miyim?
Evet, çoğu hasta spor yapabilir ve yapmalıdır. Ancak nabız eforla eskisi kadar yükselmez; bu yüzden hedef nabız yerine konuşma testi ve zorlanma hissi kullanılır. Yoğun spor yapıyorsanız hekiminizle programı konuşun.
Nabzım çok düştü, ilacı bırakayım mı?
Bırakmayın. Nabzın düşmesi ilacın beklenen etkisidir; belirti yoksa sorun olmayabilir. Baş dönmesi, bayılma hissi ya da belirgin halsizlik varsa hekiminize söyleyin; doz ayarlanabilir.
Astımım var, beta bloker kullanabilir miyim?
Bazı beta blokerler akciğerleri daha az etkiler ve dikkatle kullanılabilir. Karar astımın ağırlığına ve kalp hastalığının türüne göre verilir. Astımınızı mutlaka hekiminize söyleyin.
Bu ilacı ömür boyu mu kullanacağım?
Kullanım süresi hastalığa göre değişir. Kalp yetmezliği gibi durumlarda uzun sürelidir; bazı durumlarda ise belirli bir süre sonra yeniden değerlendirilir. Karar hekiminize aittir.
Kilo aldırır mı?
Bazı hastalarda hafif kilo artışı bildirilir; bu, çoğu zaman efor kapasitesindeki azalma ve metabolizmadaki küçük değişikliklerle ilişkilidir. Birkaç gün içinde hızlı kilo artışı ise sıvı birikimini düşündürür ve bildirilmelidir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İlaç seçimi ve değişiklikleri hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak marka adı ve doz verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, kronik koroner sendromlar kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kardiyovasküler farmakoterapi uzlaşı raporu