Kalp krizi denince akla göğsünü tutarak çöken biri gelir. İleri yaşta ise tablo çoğu zaman böyle değildir. Yaşlılarda kalp krizi ve kalp hastalıkları sıklıkla göğüs ağrısı olmadan, halsizlik, nefes darlığı ya da ani bir bilinç değişikliğiyle ortaya çıkar. Bu yüzden geç fark edilir.
Bu yazı, ileri yaşta belirtilerin neden farklı olduğunu ve yakınların nelere dikkat etmesi gerektiğini anlatır.
Belirtiler neden farklı?
- Ağrı algısı değişir. Yaşla birlikte ağrının hissedilme biçimi değişir; özellikle diyabetlilerde sinirler etkilenir ve ağrı hiç hissedilmeyebilir; diyabette sessiz kriz yazımız.
- Birden fazla hastalık bir aradadır. Akciğer, eklem, mide sorunları kalbin belirtilerini gölgeler.
- Hareket azalmıştır. Eforla gelen belirtiler, efor yapılmadığı için ortaya çıkmaz.
- Belirtiler yaşa bağlanır. "Yaşlandık, normal" düşüncesi en büyük gecikme nedenidir.
- İletişim güçleşebilir. İşitme kaybı, bunama ya da konuşma güçlüğü yakınmanın anlatılmasını zorlaştırır.
İleri yaşta sık görülen belirtiler
- Nefes darlığı. Göğüs ağrısı yerine en sık belirti olabilir.
- Ani ve açıklanamayan halsizlik. "Bugün hiç halim yok."
- Bilinç bulanıklığı ve ani dalgınlık. Aniden başlayan karışıklık, yer ve zamanı karıştırma. Bu, yakınların en çok gözden kaçırdığı belirtidir.
- Baş dönmesi, bayılma ya da düşme. Düşme riski yazımız.
- Bulantı, hazımsızlık ve iştahsızlık. Mide sorunu sanılır.
- Soğuk terleme.
- Sırt, omuz, çene ya da karın üst bölgesinde rahatsızlık.
- Günlük işleri yapamamaya başlama. Merdiveni artık çıkamamak, alışverişi yarıda bırakmak.
- Bacaklarda şişlik ve hızlı kilo artışı. Kalp yetmezliğini düşündürür; kalp yetmezliği yazımız.
- Düzensiz nabız. Atriyal fibrilasyon ileri yaşta sıktır; ilgili yazımız.
Yakınlar nelere dikkat etmeli?
İleri yaşta bazı değişiklikleri hasta kendisi fark etmez ya da söylemez. Yakınların gözü bu yüzden çok değerlidir:
- Olağandışı sessizlik ve içe kapanma.
- Konuşurken nefes nefese kalma.
- Yemek yememe, iştahın aniden kesilmesi.
- Gece oturarak uyuma, yastık sayısını artırma.
- Kısa sürede gelişen unutkanlık ya da karışıklık.
- Ayakkabılarını giymekte zorlanma.
- İlaçlarını karıştırma ya da unutma. Çoklu ilaç kullanımı yazımız.
Bu değişikliklerin herhangi biri birkaç saat ya da birkaç gün içinde ortaya çıktıysa, "yaşlılık" diye geçiştirmek yerine hekime başvurun.
Hastaneye başvururken
- İlaç listesini ya da kutularını götürün. En değerli bilgi budur.
- Bilinen hastalıkları ve geçirilmiş işlemleri söyleyin. Stent, bypass, pil.
- Olağan hâlini tarif edin. "Normalde tek başına alışverişe gider" gibi bir bilgi, değişikliğin ne kadar büyük olduğunu gösterir.
- Belirtinin ne zaman başladığını not edin.
- İşitme cihazı ve gözlüğü yanınıza alın. İletişimi kolaylaştırır.
Tedavi kararları ileri yaşta nasıl verilir?
İleri yaş tek başına tedaviye engel değildir. Kalp krizinde yapılan girişimler ileri yaşta da yarar sağlar. Karar verilirken takvim yaşından çok kişinin genel dayanıklılığı, günlük hayattaki bağımsızlığı, diğer hastalıkları ve kendi tercihi göz önüne alınır. Bu konuyu kırılganlık ve tedavi kararları yazımızda ele aldık.
Aynı gün hekime başvurun
- birkaç gün içinde gelişen halsizlik ve iştahsızlık
- yeni başlayan ya da artan nefes darlığı
- yastık sayısını artırma, oturarak uyuma
- bacaklarda artan şişlik ve hızlı kilo artışı
- yeni fark edilen düzensiz nabız
- tekrarlayan baş dönmesi ya da düşme
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan bilinç bulanıklığı ya da karışıklık
- göğüs, sırt, çene ya da karın üst bölgesinde baskı tarzında rahatsızlık
- soğuk terlemeyle birlikte ani halsizlik
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- bayılma
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Kendi aracınızla hastaneye götürmeyin.
Sık sorulan sorular
Göğsü ağrımıyor, yine de kalp krizi olabilir mi?
Evet. İleri yaşta ve özellikle diyabetlilerde kalp krizi göğüs ağrısı olmadan, yalnızca nefes darlığı, halsizlik ya da ani karışıklıkla ortaya çıkabilir. Bu yüzden ağrının yokluğu güvence değildir.
Ani karışıklık kalple ilgili olabilir mi?
Olabilir. İleri yaşta kalp krizi, ritim bozukluğu ya da kalp yetmezliği beyne giden kanı azaltarak ani karışıklığa yol açabilir. Enfeksiyon, sıvı kaybı ve ilaç yan etkileri de aynı tabloyu yapar. Hangi neden olursa olsun, ani başlayan karışıklık acil değerlendirme gerektirir.
Yaşı ileri, anjiyo yapılır mı?
Yaş tek başına engel değildir. Karar, kişinin genel durumu, diğer hastalıkları, beklenen yarar ve kendi tercihine göre verilir. İleri yaştaki birçok hasta bu girişimlerden yarar görür.
Nefes darlığı yaşlılıktan mı, kalpten mi?
Kondisyon kaybı ve akciğer hastalıkları da nefes darlığı yapar, ancak yeni başlayan ya da artan nefes darlığı, özellikle yatınca kötüleşiyor ve bacak şişliği eşlik ediyorsa kalbi düşündürür; nefes darlığı yazımız.
Yakınım yakınmalarını anlatmıyor, ne yapmalıyım?
Değişiklikleri siz gözlemleyin ve not edin: iştah, uyku, hareket, konuşma. Doğrudan ve basit sorular sorun: "Merdiven çıkarken nefesin daralıyor mu?" gibi. Kontrole birlikte gidin ve gözlemlerinizi hekimle paylaşın.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu
- European Society of Cardiology, ileri yaşta kardiyovasküler hastalıklar bilimsel bildirisi
- Türk Geriatri Derneği, yaşlıda kardiyovasküler hastalıklar uzlaşı raporu