Kalp ve beyin genellikle ayrı başlıklarda konuşulur. Oysa ikisi aynı damar ağına bağlıdır ve kalbi yoran durumların çoğu beyni de yorar. Kalbe iyi gelen, beyne de iyi gelir cümlesi bir slogan değil, giderek güçlenen bir bilimsel bulgudur.
Bu yazı, damarsal bunamayı ve kalp risk başlıklarıyla ilişkisini anlatır. Bunama tanısı ve tedavisi nöroloji ya da geriatri hekimine aittir; burada anlatılan kalp tarafıdır.
Damarsal bunama nedir?
Bunama, düşünme, hafıza ve günlük işleri yürütme becerilerinin günlük hayatı etkileyecek ölçüde azalmasıdır. Birkaç tipi vardır. Damarsal bunama, beyne giden kan akışının azalması ya da küçük damarların hasar görmesi sonucu gelişen tiptir.
Alzheimer tipi bunamayla birlikte de bulunabilir; ileri yaşta ikisinin karışık hâli sık görülür. Damar sağlığı her iki tipin seyrini de etkiler.
Kalple bağlantısı nereden geliyor?
- Yüksek tansiyon. Özellikle orta yaşta uzun süre kontrolsüz kalan yüksek tansiyon, beynin küçük damarlarında hasara yol açar. En güçlü bağlantı budur; tansiyon yazımız.
- Atriyal fibrilasyon. Beyne pıhtı atarak inmeye ve zamanla sessiz küçük hasarlara yol açabilir; AF ve inme riski yazımız.
- İnme ve geçici iskemik atak. Hem büyük hem küçük inmeler bunamaya zemin hazırlar; geçici iskemik atak yazımız.
- Diyabet. Hem büyük hem küçük damarları etkiler.
- Yüksek kolesterol ve damar sertliği. Boyun damarlarındaki darlık dahil; karotis darlığı yazımız.
- Kalp yetmezliği. Beyne giden kan akışını azaltabilir.
- Sigara, hareketsizlik ve obezite.
- Tedavisiz uyku apnesi. Gece oksijen düşmeleri beyni etkiler; uyku apnesi yazımız.
İyi haber: risk azaltılabilir
Bunamanın her tipi önlenemez; yaş ve kalıtım değiştirilemez. Ancak bunama riskinin önemli bir bölümü, değiştirilebilir başlıklarla ilişkilidir ve bunların çoğu kalp sağlığı başlıklarıyla aynıdır:
- Tansiyonu kontrol altında tutun. Özellikle orta yaşta başlamak önemlidir.
- Atriyal fibrilasyon varsa tedavinizi aksatmayın. Kan sulandırıcı dahil.
- Sigarayı bırakın. Bırakma yazımız.
- Düzenli hareket edin. Beyin kan akışını ve hafızayı olumlu etkiler.
- Kan şekerini ve kolesterolü izleyin.
- İşitme kaybını tedavi ettirin. İşitme kaybı, bunama riskiyle ilişkili değiştirilebilir başlıklardan biridir.
- Sosyal olarak aktif kalın. Yalnızlık bir risk başlığıdır.
- Zihinsel olarak aktif kalın. Okumak, oyunlar, yeni beceriler öğrenmek.
- Uyku kalitenize dikkat edin. Horlama ve gece nefes durması varsa söyleyin.
- Alkolden uzak durun.
Tansiyon tedavisinde denge
Bunaması olan ya da ileri yaştaki kişilerde tansiyon tedavisinde bir denge gözetilir: yüksek tansiyonun zararlarını önlerken, tansiyonu baş dönmesine ve düşmelere yol açacak kadar düşürmemek. Bu denge kişiye göre kurulur; düşme riski yazımız.
Bunaması olan kalp hastasında pratik noktalar
- İlaç düzenini sadeleştirin. Haftalık ilaç kutusu ve bir yakının kontrolü. Çoklu ilaç kullanımı yazımız.
- Belirtileri yakınlar izlesin. Hasta nefes darlığını ya da göğüs ağrısını anlatamayabilir; ani karışıklık bir kalp sorununun belirtisi olabilir; yaşlılarda kalp belirtileri yazımız.
- Kontrollere birlikte gidin.
- Tedavi kararlarında hastanın önceki tercihlerini göz önüne alın.
- Bakım verenin yükünü unutmayın. Bakım veren rehberimiz.
Hekime söylenmesi gerekenler
- son aylarda belirginleşen unutkanlık
- tanıdık işleri yapmakta zorlanma, yol kaybetme
- ilaçları karıştırma
- kişilik ya da davranışta değişiklik
- düzensiz nabız
- horlama ve gece nefes durması
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- ani başlayan bilinç bulanıklığı ya da karışıklık
- ani görme kaybı ya da denge kaybı
- ani ve şiddetli baş ağrısı
- göğüs ağrısı ya da ani nefes darlığı
- bayılma
Belirtiler geçse bile başvurun; FAST kuralı yazımız.
Sık sorulan sorular
Tansiyonu düşürmek bunamayı önler mi?
Tek başına garanti vermez, ancak yüksek tansiyonun kontrol altında tutulmasının bunama riskini azalttığına dair güçlü bulgular vardır. Özellikle orta yaşta başlanan tansiyon kontrolü önemlidir.
Unutkanlığım kalpten olabilir mi?
Olabilir; ancak unutkanlığın birçok nedeni vardır: tiroid, vitamin eksiklikleri, ilaç yan etkileri, çökkünlük ve uyku sorunları dahil. Bu nedenle unutkanlık ayrıntılı değerlendirilmelidir. Kalp risk başlıkları bu değerlendirmenin bir parçasıdır.
Atriyal fibrilasyonum var, bunama riskim artar mı?
Atriyal fibrilasyon, inme ve sessiz beyin hasarı üzerinden bunama riskiyle ilişkilendirilmiştir. Uygun hastalarda kan sulandırıcı tedavi bu riski azaltmayı hedefler. Tedavinizi aksatmamanız önemlidir; atriyal fibrilasyon yazımız.
Kolesterol ilacı hafızayı bozar mı?
Bu konuda zaman zaman endişe dile getirilir, ancak bugünkü bilgiler kolesterol ilaçlarının bunamaya yol açtığını göstermez. Hafıza yakınmanız varsa hekiminize söyleyin; ilacı kendi kararınızla bırakmayın.
Hangi egzersiz beyne iyi gelir?
Düzenli aerobik hareket, özellikle tempolu yürüyüş, beyin kan akışını artırır. Buna denge ve kas güçlendirme çalışmaları ile sosyal etkinlikler eklendiğinde yarar artar. Programı durumunuza göre hekiminizle belirleyin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Bunama tanısı ve tedavisi ilgili uzmanlara aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, atriyal fibrilasyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Nöroloji Derneği, demans tanı ve tedavi uzlaşı raporu