Kadınlarda kalp sağlığı, tek bir yaşta başlayan bir konu değildir. Her on yılın kendine özgü başlıkları vardır ve bunlar birbirinin üzerine binerek ilerler. Bu yazı, hayatın farklı dönemlerinde neyin ön plana çıktığını tek bir yerde topluyor.
Aşağıdaki takvim genel bir çerçevedir. Sizin kontrol sıklığınızı hekiminiz belirler ve ailenizdeki hastalıklar, gebelik öykünüz ve mevcut risk başlıklarınız bu takvimi öne çekebilir.
20'li yaşlar: temel atma dönemi
Bu dönemde kalp hastalığı çok seyrektir, ancak alışkanlıklar ve başlangıç değerleri burada oluşur.
- Tansiyonunuzu en az bir kez ölçtürün ve değerinizi bilin. Genç yaşta yüksek tansiyon sanıldığından sıktır; ilgili yazımız.
- Bir kez kolesterol baktırın. Ailesel kolesterol yüksekliği bu yaşta ortaya çıkar.
- Aile öykünüzü öğrenin ve yazın. Kimde, kaç yaşında, ne olmuş. Ailesel kalp riski yazımız.
- Sigaraya hiç başlamayın. Başladıysanız bırakmak için en kolay dönem burasıdır.
- Doğum kontrol yöntemi seçerken kalp öykünüzü söyleyin. Yöntemler ve pıhtı riski.
- Adet düzeninizi izleyin. Uzun süren düzensizlik araştırılmalıdır; ilgili yazımız.
- Hareketi bir alışkanlık hâline getirin. Bu dönemde kurulan düzen kalıcı olur.
30'lu yaşlar: gebelik ve iş yükü dönemi
- Gebelik planlıyorsanız önceden değerlendirilin. Özellikle bilinen bir kalp hastalığınız varsa. Gebelik planlaması yazımız.
- Gebelikte tansiyon takibini ciddiye alın. Gebelikte tansiyon.
- Gebelik komplikasyonlarını kaydedin. Preeklampsi, gebelik şekeri, erken doğum. Bunlar hayat boyu taşınacak bilgilerdir; preeklampsi ve uzun vadeli risk.
- Doğum sonrası kontrolünüzü aksatmayın. Bebeğin kontrolleri yapılırken annenin kontrolü ertelenmemeli.
- Çarpıntı ve yorgunluğu geçiştirmeyin. Kansızlık ve tiroid bu yaşta sıktır; anemi yazımız.
- Kilo ve bel çevrenizi izlemeye başlayın. Bel çevresi yazımız.
- Uykuyu bir sağlık başlığı olarak görün. Stres ve kalp yazımız.
40'lı yaşlar: eğrinin döndüğü yer
Bu on yıl, kadın kalp sağlığında dönüm noktasıdır. Menopoz geçişi başlar ve değerler sessizce değişmeye başlar.
- Tansiyonu düzenli ölçtürün. "Benim tansiyonum hep düşüktü" cümlesi bu yaştan sonra geçerli değildir. Kadınlarda tansiyon yazımız.
- Kolesterolü düzenli baktırın. Menopoz geçişinde tablo değişir; kadınlarda kolesterol.
- Kan şekerinizi kontrol ettirin. Gebelik şekeri öykünüz varsa özellikle; ilgili yazımız.
- Adetleriniz düzensizleştiyse kaydedin. Erken menopoz ayrı bir risk başlığıdır; erken menopoz yazımız.
- Horlama ve gündüz uykululuğu varsa söyleyin. Uyku apnesi yazımız.
- Direnç çalışmalarını programa ekleyin. Kas kütlesinin korunması bu yaştan sonra şeker düzenlemesi için önemlidir.
- Belirtileri "yaş" ya da "menopoz" diye geçiştirmeyin. Kadınlarda göğüs ağrısı yazımız.
50'li yaşlar: menopoz sonrası
- Kalp risk değerlendirmesi yaptırın. Bütün başlıkların bir arada bakıldığı bir kontrol. Kalp check-up yazımız.
- Tansiyon takibini sürdürün. Bu dönemde yükselme hızlanır.
- Kolesterol hedefinizi hekiminize sorun. Herkes için aynı değildir.
- Hormon tedavisi düşünüyorsanız kalp durumunuzu da konuşun. Hormon tedavisi ve kalp yazımız.
- Kemik sağlığını ihmal etmeyin. Bu, ayrı bir takip başlığıdır.
- Sigarayı bırakmak için geç değildir. Yarar her yaşta görülür.
- Kanser tedavisi aldıysanız kalp takibinizi başlatın. Kardiyo-onkoloji yazımız.
60'lı ve 70'li yaşlar: takip ve koruma
- İlaç listenizi düzenli gözden geçirtin. Zamanla biriken ilaçlar etkileşebilir; etkileşim yazımız.
- Düzensiz nabza dikkat edin. Atriyal fibrilasyon bu yaşlarda sıklaşır ve inme riski taşır; ilgili yazımız ve inme riski yazımız.
- Nefes darlığı ve bacak şişliğini yaşa yormayın. Kadınlarda kalp yetmezliği yazımız.
- Baş dönmesi ve düşmeleri bildirin. Tansiyon düşüklüğü ya da ritim sorunu olabilir; düşük tansiyon yazımız.
- Kapak seslerini takip ettirin. Kapak hastalıkları yaşla artar; ilgili yazımız.
- Hareketi bırakmayın. Denge ve güç çalışmaları düşmeleri azaltır.
- Aşılarınızı hekiminizle konuşun. Kalp hastalarında aşılar yazımız.
Her yaşta geçerli olan altı madde
- Tansiyonunuzu bilin. Tahmin etmeyin, ölçün.
- Sigara içmeyin. En güçlü tek adım budur.
- Haftaya yayılmış hareket edin. Mükemmel programdan çok süreklilik önemlidir.
- Gebelik öykünüzü hayat boyu taşıyın. Her yeni hekiminize söyleyin.
- Kendi kontrollerinizi ertelemeyin. Takvime yazın.
- Belirtilerinizi küçültmeden anlatın. "Herhalde bir şeyim yok" demeyin.
Kontrole giderken yanınızda olsun
- İlaç ve takviye listeniz. Reçetesiz alınanlar dahil.
- Son tahlil sonuçlarınız.
- Evde ölçtüğünüz tansiyon kayıtlarınız.
- Gebelik öykünüz. Preeklampsi, gebelik şekeri, erken doğum.
- Menopoz yaşınız ve varsa yumurtalık ameliyatınız.
- Aile öykünüz. Kimde, kaç yaşında, ne olmuş.
Acil durum: 112'yi arayın
Yaşınız ne olursa olsun, aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı veya sıkışma tarzında göğüs rahatsızlığı
- çeneye, boyna, omuza, kola ya da sırta yayılan rahatsızlık
- göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, bulantı veya bayılma hissi
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- bayılma
- açıklanamayan, ani ve yoğun bitkinlik
Sık sorulan sorular
Kaç yaşında kalp kontrolüne başlamalıyım?
Tek bir yaş vermek doğru olmaz. Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa, gebelik komplikasyonu yaşadıysanız ya da diyabet, yüksek tansiyon gibi bir tanınız varsa takip çok daha erken başlar. Aksi hâlde tansiyon ve kolesterolün genç erişkinlikte bir kez bakılması ve sonrasında hekiminizin belirleyeceği aralıkla tekrarlanması genel yaklaşımdır.
Menopozdan önce kalp riskim yok mu?
Risk daha düşüktür, ancak yok değildir. Genç kadınlarda da kalp krizi ve inme görülür ve bu durumlarda mekanizma farklı olabilir; SCAD yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıca diyabet, sigara ve ailesel kolesterol yüksekliği bu korumayı belirgin biçimde azaltır.
Her yıl efor testi ya da tomografi yaptırmalı mıyım?
Hayır. Belirtisi olmayan kişilerde bu tetkiklerin rutin olarak tekrarlanması önerilmez; gereksiz işlem ve kaygı yaratır. Hangi tetkiğin kimde gerektiğine hekiminiz karar verir. Kalsiyum skoru yazımız bu konuya değiniyor.
Aile öyküm yok, yine de takip gerekir mi?
Evet. Kalp hastalığının büyük bölümü aile öyküsü olmayan kişilerde görülür. Tansiyon, kolesterol, şeker ve kilo başlıkları aile öyküsünden bağımsız olarak izlenir.
Bu takvimi nasıl kullanmalıyım?
En pratik yol, bulunduğunuz on yılın maddelerini bir kâğıda yazıp bir sonraki kontrolünüze götürmektir. Hekiminizle birlikte hangilerinin sizde ne sıklıkla yapılacağını belirleyin ve bunu takviminize işleyin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Kontrol sıklığı ve hangi tetkiklerin yapılacağı hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklarda önleme kılavuzu
- European Society of Cardiology, kadınlarda kardiyovasküler hastalıklar bilimsel bildirisi
- Türk Kardiyoloji Derneği, koruyucu kardiyoloji uzlaşı raporu